محمدرضا سرشار در برنامه «سوره هنر» عنوان کرد: انقلاب ادبیات دینی را با نوزایی و رنسانس مواجه کرد

محمدرضا سرشار نویسنده، پژوهشگر و منتقد ادبی با حضور در برنامه «سوره هنر» ویژه گرامیداشت هفته هنر انقلاب اسلامی بیان کرد: ادبیات دینی با انقلاب پدیده نیامده است و عمری به قدمت تاریخ انسان دارد. این ادبیات با انقلاب نوعی رنسانس و نوزایی در ادبیات دینی را تجربه کرد.

تاریخ ارسال : 1399/1/27

به گزارش روابط عمومی سپهر سوره هنر، محمدرضا سرشار که مهمان پنجمین قسمت از ویژه برنامه «سوره هنر» به مناسبت ششمین هفته هنر انقلاب اسلامی بود، عنوان کرد: دوران کنونی دوران همزیستی مکاتب مختلف ادبی است و در هر دوره ای به فراخور شرایط اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و اجتماعی یک مکتب به عنوان مکتب غالب مطرح می شود. ادبیات دینی به مفهوم عام که ادبیاتی با جهان بینی الهی است از دوران رنسانس به سمت غیردینی شدن حرکت کرد.

وی افزود: این روند با ورود آثار ترجمه شده از ادبیات غرب از دوران مشروطه آغاز شد. این در حالی است که هنر دینی و ادبیات به تبع آن سابقه ای به قدمت تاریخ آدمی دارد. همچنین اولین فرم ادبی در دنیا اسطوره است که دارای دو وجه دینی و ملی است. بزرگترین شاعران ما که فردوسی، مولوی، سعدی و حافظ هستند، نیز عمدتا فقیه، عارف، حافظ قرآن و اندیشمندان دینی بوده اند. مضامین آثارشان نیز نظیر شاهنامه فردوسی سراسر توحید است. یا مولوی در آثارش مضامین مربوط به شریعت، عرفان و... را مطرح می کند. این شاعر بزرگ مسائل مجرد و انتزاعی را از حوزه تعقل صرف به عرصه رویت و قابل فهم و ملموس برای عموم تبدیل می کند. بنابراین عمده آثار ادبی قبل از مشروطیت آثاری با مضامین دینی هستند.

سرشار در ادامه توضیح داد: در رنسانس بازگشتی به دوران شرک صورت گرفت اما مشرق زمین بعد از جنگ های صلیبی بود که به دوران عقب افتادگی و خوابی طولانی فرو رفت. بعد از آن در اولین دوره اعزام دانشجویان به غرب در دوران مشروطه آن ها با نظم اجتماعی در این کشورها رو به رو شدند و پرسشی اساسی مبنی بر این که رمز عقب ماندگی ما چیست؟ پیدا شد. این افراد پاسخ این پرسش را در دین یافتند و تحولی در تفکر شبه روشنفکران صورت گرفت که به دلیل در مسند بودنشان این افکار به تدریج به جامعه هم سرایت کرد.

این منتقد و نویسنده افزود: در اینجا ادبیات با محوریت اومانیسم و متاثر از ادبیات غرب بیشتر سیاسی و اجتماعی بود. حال با این مقدمه باید بگویم که ادبیات دینی با انقلاب پدیده نیامده است. بلکه با انقلاب نوعی رنسانس و نوزایی در ادبیات دینی شکل گرفت اما متولیان ادبیات دینی این مساله را هیچوقت به رخ نکشیده اند و همین موضوع باعث شده است تا متولیان ادبیات غیردینی حالا مدعی این هستند که اساسا ادبیات نمی تواند دینی باشد!

گوینده «قصه ظهر جمعه» خاطر نشان کرد: هر انسانی اعم از متدین و غیر متدین ادبیات و هنر را در وهله اول برای کسب لذت دنبال می کند. حال اگر اثر هنری نتواند مخاطب را به این لذت مادی یا معنوی رسانده و او را بدون تبلیغ به سوی خود بکشاند، هنر نیست. اثر ادبی آیینه روح پدیدآورنده خود است. از این رو هم هنر شیطانی وجود دارد و هم رحمانی. به تعبیر عام هنر کاری است که از هرکسی ساخته نیست. هنر تحمیلی نیست و رابطه اش با مخاطب رابطه ای مبتنی بر کسب سود و فایده نیست.

سرشار با بیان اینکه دین از سرشت انسان برخاسته است، گفت: هنر آفرینشی آزاد دارد و دین نیز چیزی را به آن تحمیل نمی کند. در واقع آنجا که نویسنده خودش به خودش سفارش می دهد، دیگر از این آزادی فاصله می گیرد. ادبیات معاصر داستانی در غرب بیش از 400 سال سابقه در رمان را پشت سر گذاشته است اما ادبیات داستانی دینی ما عمری 40 ساله دارد. ادبیات داستانی ما نیز سنتی نوپاست و داستان های ما معمولا در تاریخ ادبیات منظوم بوده است. چنانچه عظیم ترین شاهکار داستانی ما شاهنامه و به نظم است. مثنوی مولوی، مثنوی عطار و... نیز نمونه هایی داستانی در قالب نظم هستند.

وی ادامه داد: نویسندگان نسل انقلاب اگرچه غالبا جوان بوده اند، اما آثار شاخصی را ارائه کرده اند. با این حال مقایسه آن ها با نویسندگانی چون داستایوفسکی، تولستوی، چخوف و... اشتباه است. ادبیات مان را نباید در عین غنا و تاریخی بودن به دلیل جمعیت کم فارسی زبان در دنیا و اهتمام کم بر گسترش این زبان در مقام مقایسه با این نخبگان قرار دهیم. ما نباید امیدی به پرورش نویسنده از دانشکده ها داشته باشیم و مجموعا در زمینه داستان نویسی کوتاهی کرده ایم. باید در زمینه کشف استعداد و پرورش نویسندگان جوان تلاش بیشتری کنیم. هنر یک مهارت است و مانند هر مهارت دیگر آموختنی است. حوزه هنری و سازمان تبلیغات اسلامی، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و... می توانند در این زمینه اهتمام بورزند.

ششمین هفته هنر انقلاب به همت معاونت هنری حوزه هنری و موسسه فرهنگی هنری سپهر سوره هنر به منظور حفظ سلامت مخاطبان این روزها از طریق فضای مجازی و تلویزیون با علاقه مندان در ارتباط است. زمان برگزاری آیین معرفی چهره و رویداد هنر انقلاب در سال 98 نیز متعاقبا اطلاع رسانی می شود.