علی قربانی: حمایت مرکز هنرهای نمایشی از تهرانی ها بیشتر از استان ها است/ رحمت امینی: حوزه از هنرمندان هم مسیر با جریان انقلاب اسلامی حمایت می کند
تاریخ ارسال : 1394/06/29
با وجود قرار داشتن بهترین سالن و پلاتو در تهران در مقایسه باشهرستان ها و همچنین حمایت مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری از گروه های تهرانی ولی مشاهده می شود که هنرمندان شهرستانی با انرژی و توان حداکثری در این جشنواره حاضر می شوند.
به گزارش رواط عمومی مرکز محافل و جشنواره های حوزه هنری، «میزگرد بیست و چهارمین جشنواره تئاتر سوره ماه» پس از پایان جشنوارههای منطقهای این جشنواره با حضور «رحمت امینی» مدیر مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری و دبیر هنری جشنواره و «علی قربانی» مدیر مركز محافل و جشنوارههای حوزه هنری و عضو شورای سیاستگذاری جشنواره در پایگاه خبری حوزه هنری برگزار شد. امینی و قربانی كنار هم نشستند و وجوه مختلف جشنواره این دوره را بررسی كردند. هر دو معتقدند نظم و برنامه ویژهای در این جشنواره وجود دارد كه رمز موفقیت آن همین دقت در تعیین رویكرد و برنامه بوده است.
قربانی و امینی متفقاند كه اهداف جشنواره تئاتر سوره ماه یك به یك در حال تحقق است و تا تحقق كامل این اهداف راه چندانی نمانده است. این میزگرد به پاسخهای این دو مدیر حوزه هنری به برخی پرسشهایی كه درخصوص جشنواره تئاتر سوره ماه وجود دارد، اختصاص یافته است:
یكی از مسائل مطرح شده این است كه میزان حداكثری تأكید جشنواره بر تئاتر استانها، تا حدی موجب غفلت از تهران شده است؟ شما این انتقاد را میپذیرید؟
امینی: وقتی فراخوان جشنواره تئاتر سوره ماه اعلام میشود انتظار ما این است كه تهرانیها قوی جلو بیایند، ما هم دوست داریم كه این اتفاق بیفتد. اما خب كمتر این اتفاق میافتد. اتفاقاً رویكرد ما این است كه برای اینكه عدالت در خصوص تهران و باقی استانها رعایت بشود اعلام میكنیم از استانها حمایت میكنیم؛ آن هم نه در جشنواره بلكه در طول سال. مثلا وقتی در استانها كارگاهی برگزار میكنند، سعی میكنیم استاد خوبی برایشان بفرستیم. اساتیدی كه در تهران هستند همیشه در دسترس بچههای تهران هستند و آنقدر تعدادشان زیاد است كه شاید برای بچههای تهران دستیابی به آنها خیلی آسان باشد.
از طرف دیگر در نظر بگیرید كه در همین دوره از جشنواره ما شخصی را از تهران داریم كه همزمان 4 كار را تمرین میكند. وقتی تمركز یك گروه روی 4 كار تئاتری است، اما تمركز یك گروه شهرستانی بنا بر دلایلی فقط روی یك كار است، حاصل آن میشود قدرت یافتن بچههای شهرستان در جشنواره تئاترسوره ماه.
ما در مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری تلاشمان حمایت استانها است، اما تلاش نمیكنیم تهران را ضعیف كنیم. تهران خودش باید قدرتمند باشد، یعنی باید به اندازه ادعایی كه دارد قدرتمند پیش برود، به نظر من این حرفها بهانه است.
ما امسال به نوعی توجه بیشتری به استانها كردهایم. ما همیشه یك جلسه مفصل پیش از داوری برای داوران میگذاریم - من این را در جشنواره فجر آزمون كردم و در اینجا هم ادامه دادم - سال گذشته در این جلسه به دوستان گفتم اگر دیدید یك كار استانی و یك كار از تهران از نظر فنی در یك سطح هستند، یك نگاه ملاحظ آمیز به كار استانی داشته باشید، زیرا آنها امكاناتی كه در تهران وجود دارند را نداشتهاند. اما الان ما باید به تهرانیها رحم كنیم! این تصور وجود داشته كه باید به استانها توجه كنیم ولی وقتی كارهایی را میبینیم سطح كیفی آثار استانی واقعا بهتر از آثار تهرانی است. امسال احتمالا تعداد گروههای استان تهران بیشتر باشد و باید با یكدیگر رقابت كنند. من از دوستانی كه این انتقاد را دارند تقاضا دارم بیایند و كارها را ببینند؛ حتی ما میتوانیم به كانون ملی منتقدان هم پیشنهاد حضور برای داوری بدهیم و یك داوری ویژه برای آنها برگزار كنیم. سنجش آثار تهرانی و استانی میتواند این شائبهها را برطرف كند.
حمایت مركز هنرهای نمایشی از تهرانیها بیشتر از شهرستانیها بوده
قربانی: ما در دوره گذشته جشنواره سوره ماه فقط برای شهرستانیها فراخوان میدادیم. تهران جدا از جشنواره بود و برای تهرانیها فراخوان نداشت. مثلا مركز هنرهای نمایشی فراخوان تولید میداد تا گروههایی كه میخواهند كار خود را ارائه بدهند رزومه خود را بفرستند. گروهها هم متنها و رزومههایشان را ارائه میكردند، چه بسا یك متن واحد از دو گروه ارائه میشد، اما به دلیل رزومه بهتر یك گروه، كار آن گروه پذیرفته و كار گروه دیگر رد میشد. بنابراین از تعداد كار انتخاب و توسط مركز هنرهای نمایشی تولید میشد. ما كه در جشنواره بودیم وقتی از مراكز هنرهای نمایشی استانها درباره تولیداتشان میپرسیدیم، مثلا پاسخ میدادند كه ۱۰ كار تولید كردهایم، ما میگفتیم ۵ تولید را به اجرای عموم میگذاریم و ۵ اثر دیگر را وارد جشنواره میكنیم.
وقتی میگوییم «تولید» در مركز هنرهای نمایشی، همین معنایی است كه گفتم. حالا سوال اینجاست كه به نسبت تولید تئاتر استانها، تولیدی كه در تهران اتفاق میافتد چگونه است؟ آیا برابرند؟ شما در نظر بگیرید كه ما در تهران در بهترین سالن و پلاتو شرایط تمرین به گروهها را میدهیم اما در شهرستانها امكانات و شرایط كمتری وجود دارد. گروهی كه در تهران هستند شرایط حرفهایتری دارند حتی از نظر بازیگری هم دستشان بازتر است. یعنی اگر حقیقت امر را در نظر بگیرید اتفاقا حمایت مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری از تهرانیها بیشتر بوده است. مثلا در دو سال گذشته ما شرایطی را برای گروهها فراهم كردیم كه بیایند تمرین كنند و تالار اندیشه یا تالار سوره حوزه هنری را در اختیارشان قرار دادیم؛ برخی هم میآیند و حدود 2 ماه در سالنها و همچنین در خانه نمایش تمرین میكنند اما این امكانات در استانها وجود ندارد.
بنابراین میخواهم بگویم در عین حال كه به تئاتر استانها توجه شده به تهرانیها كم توجهی نشده است و این امكانات برای تهرانیها همچنان وجود دارد.
تنوع موضوعی دغدغه ما نیست؛ هدف ما حمایت از هنرمند و هنر انقلابی است
یكی از انتقاداتی كه نسبت به جشنواره سوره ماه وجود دارد این است كه جشنوارهای موضوعی مانند سوره ماه درخصوص انتخاب موضوعات باید سعی كند از موازیكاری با دیگر جشنوارههایی كه از ابتدا برای موضوع خاصی ایجاد شدهاند مانند «جشنواره مقاومت» یا «جشنواره بسیج» و... فاصله بگیرد. چون اگر در جشنواره خلاقیت و تنوع موضوع ایجاد شود جشنوارهها قطعا پربارتر خواهند بود و تئاتر كشور هم تنوع و خلاقیت بیشتری خواهد داشت. اما میبینیم آثار تولید شده در جشنواره تئاتر سوره ماه عموما در موضوع، با نمایشهای جشنوارههای موضوعی دیگر مشترك است. در شورای سیاستگذاری این جشنواره چقدر به این تنوعبخشی موضوعات فكر شده است؟
امینی: موضوعات جشنواره تئاتر سوره ماه و حوزه هنری اهمیتشان به همان اندازه است كه بچههای هنرمند حوزه هنری استانها برای حوزه هنری و جشنواره سوره ماه اهمیت دارند. مثلا گروه تئاتری شهركرد منتظر فراخوانها هستند و معمولاً هم در جشنواره شركت میكنند. نكته ما این است حوزه هنری به عنوان یك نهاد دارای هدف در استان ها صرفا قرار نیست كه تئاتر كار كند. برخی از نهادها اهدافی دارند كه از هنرها برای اهدافشان سود میبرند. اصلا شما ببینید كه چرا حوزه هنری در حالی كه وزارت ارشاد با امكانات وسیعتری وجود دارد، تشكیل شده و كار میكند؟ ما ادعایی نداریم كه موضوعی كه در حوزه هنری كار میشود حتما باید متفاوت باشد و اصلا لزومی هم ندارد كه متفاوت باشد. این درست است كه حوزه هنری محوریت هنر انقلاب اسلامی و دفاع مقدس و اخیراً هم موضوع سبك زندگی را دارد كه از منویات رهبر معظم انقلاب است؛ به نظر ما همه باید اینها را مورد توجه قرار دهند و حوزه هنری چون به صورت مستقیم به مقام معظم رهبری متصل است، این منویات برایش مهمتر است.
اما نكته ما این است كه حوزه هنری میخواهد هنرمندانی را كه بیشترین هدفشان حركت در مسیر و جریان انقلاب اسلامی است، جذب كند؛ اگر جوان هستند تربیتشان كند و... . اینها برای ما مهم است، نه اینكه حتما موضوعاتمان با جشنوارههای دیگر مشترك نباشد. به طور كلی پیدا كردن یك خط موضوعی خاص و مستقل كه با دیگر جشنوارهها تداخلی نداشته باشد برای ما و حوزه هنری چندان اهمیت ندارد. مگر تئاتر در موضوعاتش چقدر میتواند متنوع باشد؟
بنابراین هدف ما بیش از آنكه موضوع مستقل و متنوع باشد این است كه دست هنرمندان معتقد و افرادی كه شاید در جاهای دیگر نمیروند یا تحویلشان نمیگیرند را بگیریم. حوزه هنری مامن و پناهگاه هنرمندانی است كه در استانها خود را بیسرپناه میبینند. بنابراین در یك جمله حوزه هنری وظیفه خود میداند از هنرمند و هنر انقلابی حمایت كند.
یكی از مسائلی كه در خصوص جشنواره تئاترسوره ماه مطرح شد این است كه بودجهای كه به گروهها برای آمادهسازی و اجرای نمایش در جشنواره اختصاص داده میشود خیلی كم است و حتی هزینه حمل و نقل گروه به جشنوارههای منطقهای را هم تامین نمیكند. امكان بیشتر شدن این بودجه وجود ندارد؟
قربانی: یكی از بندهایی كه در فراخوان جشنواره آمده است صراحتا میگوید آثاری كه تولید میشود و در جشنواره شركت میكند باید تولید حوزه هنری استان باشد. یعنی فرض ما برای آن نمایش و گروهش این است كه كار در حوزه هنری استان به صورت مشاركتی یا اختصاصی تولید شده باشد. تولید هم تعریف دارد، یعنی وقتی یك نمایش تولید میشود و تهیه كننده دارد باید هزینه آن را ولو اندك داده باشد؛ مثلا با قرارداد عرف همان استان هزینه تولید، دكور و ایاب و ذهاب را داده باشد كه برای ۹۰ درصد گروههای شركتكننده ما این اتفاق افتاده است و ممكن است تنها برای ۱۰ درصد گروهها این اتفاق نیفتاده باشد ؛ شاید دلیل عدم پرداخت هم این بوده كه مثلاً حوزه هنری آن استان پول نداشته و به نوعی گفته است بعداً پرداخت میكنیم یا مشاركتی بوده است و... . اما برای ۹۰ درصد گروهها هزینه تولید و ایاب و ذهاب از سوی حوزه هنری پرداخت شده است.
اما درباره پولی كه به گروهها داده شده؛ رقمی كه ما به كارگردان گروههای حاضر در جشنوارههای منطقهای دادیم یك میلیون و 500 هزار تومان بوده و این هزینه هم برای این است كه اگر خواستند چیزی بخرند یا كاری كنند این هزینه را داشته باشند. این رقم برای تولید اثر و... نیست، حتی برای كمك به تولید هم نیست.
اینكه برخی میگویند یك گروه از شهرستان آمده و مسیرش طولانی بوده و هزینهاش بالا رفته است، برای جشنوارههایی است كه گروهها آزاد هستند و براساس تخمینی كه میزنند به آنها پول داده میشود. اما جشنواره تئاتر سوره ماه برای حوزه هنری است و در واقع تهیهكننده كارها، حوزههای هنری استانها هستند و آن تهیهكننده هم باید از گروه حمایت كند.
بسیاری از هنرمندانی كه در این جشنواره شركت داشتهاند و یا كارشناسانی كه شاهد برگزاری این جشنواره هستند این موضوع را مطرح میكنند كه درست است جشنوارهها به كشف استعدادها در استانها منجر میشوند، اما این استعدادها پس از كشف رها میشوند! پاسخ شما به این موضوع چیست؟ جشنواره تئاتر سوره ماه تا چه حد از این مساله جلوگیری كرده است؟
امینی: اینكه میگویند رها میشود، یك مقدار كلی است. یك تعداد از دوستان در خوزستان بالای صحنه آمده و از مدیری نام بردند و گفتند ما هر زمان به اتاق ایشان میرفتیم به ما پاسخ «نه» نمیدادند. وقتی كلمه استعداد روی كسی میگذاریم یعنی اینكه یك سری ظرفیتها و قابلیتهایی دارد. به ویژه در هنر تئاتر كه هنرمندان مستعد آن چه به آنها امكانات برسد چه نرسد راه خودشان را میروند. شاعر میگوید:«پریرو تاب مستوری ندارد/ چو دربندی ز روزن سر برآرد». واقعا این طور است كه استعدادهای هنری كار خودشان را میكنند.
اما نكته این است كه اگر در تهران یك گروهی كار خوب اجرا كنند دیگر اصلا رهاسازی موضوعیت ندارد، چون آنقدر جاهای دیگری وجود دارد كه آنها به سراغشان بروند و این اتفاق هم معمولا میافتد و این استعدادها به جای دیگری میروند. در چهار سال اخیر چندین جوان مستعد به اینجا آمدند و رشد كردند و تصورشان این بود كه ظرف اینجا دیگر برایشان كوچك است و الان به جاهای دیگر رفته و دارند میدرخشند.
من فكر میكنم در استانها هم باید تلاش شود این استعدادها حمایت شوند و ما این را بارها تاكید كردهایم. به اعتقاد من مدیران تئاتر در استانها نباید انسانهای منفعلی در زمینه تئاتر باشند و شرایط را برای هنرمندانشان فراهم كنند. كما اینكه استانهایی داریم كه هم مدیران پیگیر دارند و هم افراد مستعد در آن هستند. در ۳۱ استان موجود، آدمهای دلسوز در سطحهای مختلفی داریم، بحثهای زیادی هم شده است كه كدام استان مدیر تئاتری خوبی دارد و كدام استان ندارد كه این بحثها جاری است. بنابراین اینگونه نیست كه بگوییم استعدادها به حال خود رها میشوند.
ضمن اینكه با برگزاری رپرتوار تئاتر استانها این اتفاق كمتر امكان وقوع دارد. حتی یكی از برنامههای ما در آینده این است كه زمانی كه رپرتوار تئاتر استانها را در مركز داریم، بتوانیم تئاترهای خوب را به سه یا چهار استان كشور بفرستیم و جریان تئاتر در طول سال هم برقرار باشد.
تصمیم بود و نبود جشنوارههای منطقهای قائم به فرد نیست
یكی از نقاط قوت جشنواره تئاتر سوره ماه برگزاری جشنوارههای منطقهای آن است؛ به طوری كه بسیاری از هنرمندان استانی نه تنها از برگزاری آن به شدت رضایت دارند، بلكه نگران این امر هستند كه با تغییر مدیریت مركز هنرهای نمایشی حوزه هنری، جشنوارههای منطقهای هم دیگر برگزار نشود. آقای امینی چقدر این احتمال وجود دارد؟
امینی: اگر هم بماند باز هم ممكن است جشنوارههای منطقهای برگزار نشود!
برای هنرمندان استانی خیلی مهم است كه جشنواره منطقهای تداوم داشته باشد، به نظرتون دلیل این امر چیست؟
قربانی: ما در مركز محافل و جشنوارهها آیین نامهها و مصوباتی داریم كه در جلسات شورای جشنوارهها تصویب میشود. اینگونه نیست كه مثلاً من یا آقای امینی یا هر كس دیگری تصمیم بگیرند جشنواره منطقهای حذف بشود. امكان دارد نظر شورای مشورتی و كارشناسیهای انجام گرفته را به جلسه شورای جشنوارهها ببریم و یك چیزی حذف یا اضافه شود. به طور كلی این اتفاقات قائم به فرد خاصی نیست.
چقدر احتمال دارد كه جشنوارههای منطقهای تئاتر سوره ماه در سالهای آتی تداوم پیدا نكند؟
قربانی: با شرایط موجود من این اتفاق را بعید میدانم؛ مگر اینكه در جلسات مشورتی به دلایلی برسیم كه بر مبنای آنها بهتر باشد جشنوارههای منطقهای را حذف كنیم. همانطور كه گفتم این اتفاقات قائم به فرد نیست و در هیچ كدام از جشنوارههای ما چنی اتفاقاتی با تصمیم یك شخص رخ نمیدهد.
مدیران ما از تئاتر میترسند
آقای امینی دوست داریم حرف پایانی را از شما بشنویم!
امینی: من اعتقاد دارم جشنواره تئاتر سوره ماه امید تئاتر استانها است. من از زبان چند مدیر موفق استانها شنیدم كه وقتی صحبت دوسالانه شدن جشنواره مطرح شد، هنرمندان و حتی خود مدیران استانها واكنش نشان دادند، با وجود اینكه تئاتر برای همه مدیران دردسرساز است.
من با قاطعیت میگویم دشوارترین ردههای مدیریت در حوزههای هنری، مدیریت در حوزه تئاتر است. در تئاتر هنرمندان جلو چشم ما اثر را تولید میكنند، تئاتر، فیلم سینمایی نیست كه در لوكیشنهای مختلف ضبط شود بعد به ما نشان بدهند؛ تئاتر، نقاشی نیست كه در كنج یك آتلیه كشیده بشود و پس از آن نمایشگاه برگزار كنند؛ تئاتر، عكس نیست كه گرفته بشود و بعد در معرض دید مخاطب قرار بگیرد. تنها هنری كه كمی به آن شباهت دارد شاید موسیقی باشد و بنابراین من معتقدم مدیریت این دو هنر بسیار دشوار است، زیرا در لحظه خلق میشود. باز موسیقی یك تفاوتی با تئاتر دارد و آن هم این است كه تبدیل به آلبوم میشود، اما تئاتر با ضبط شدن بسیاری از كاركردهای خود را از دست میدهد. كیفیت موسیقی با ضبط شدن از دست نمیرود و چه بسا بهتر هم بشود، حتی خود خواننده هم ترجیح میدهد كه موسیقی ضبط شدهاش به گوش مخاطب برسد، اما هیچ هنرمند تئاتری علاقه ندارد تئاترش ضبط شود و نمایش ضبط شدهاش دیده شود. حتی برای جشنوارهها زمانی كه به گروهها میگوییم فیلم اثر خود را برای شركت در جشنواره بفرستید، مانند یخ وا میروند، زیرا دوست دارند اثرشان از نزدیك و به طور زنده دیده بشود. برای همین دشوارترین مدیریت، به نظر من مدیریت در حوزه تئاتر است.
از طرف دیگر مدیران ما در همه جا «تئاترهراس» هستند و به نوعی از تئاتر میترسند؛ میترسند با گفتن یك دیالوگ در یك اجرا، میزشان به باد برود، درحالی كه نباید اینگونه باشد. ملت و فرهنگ ما خیلی قویتر و غنیتر از این است كه بخواهد از هنر بترسد. یا مثلاً بترسد كه یك گروه جوان تئاتری بخواهد در یكی از اجراهای نمایششان یك جمله اضافهتر بگوید. به نظر من هیچ اشكالی هم ندارد گفته بشود، چون در اجرای بعد اصلاح میشود. این همه پل در این كشور به خاطر اشتباه مهندسین ما خراب میشود و ساختمانهای زیادی ویران میشود، چرا به آنها چیزی گفته نمیشود؟ فرهنگ هیچوقت در لحظه خراب نمیشود و ما باید در این راه صبورانه برخورد كنیم. ان شاء الله در حوزه تئاتر هم هنرمندان در جایی قرار بگیرند كه كارهای بهتری ارائه كنند و هم مدیرانش از هنرمندان حمایت بیشتری داشته باشند.