اینجا جای داستانسرایی و شخصیتپردازی نیست؛ سینمای کوتاه عرصه جولان ایده است
زبان هنر گویاترین زبان برای انتقال پیام است و گاه یک نمایش ارزشی از بیان هزاران مُبَلغ تاثیرگذارتر است. این موضوعی است که تقریبا اکثر صاحب نظران روی آن توافق دارند اما همین ابزار زیبا و موثر گاه اگر درست به خدمت گرفته نشود نتیجه معکوس به همراه خواهد داشت. فیلم و سینما همین ابزار هنری هستند که اگر درست از آن بهره گرفته شود؛ عصاره هزاران وعظ دینی و مذهبی را به مخاطب منتقل میکنند.
اینها صحبتهای آغازین محمدعلی باشهآهنگر، کارگردان فیلمهایی چون ملکه، بیداری رویاها، فرزند خاک، نیمهگمشده و نبات داغ است. او کارگردانی دو مجموعه تلویزیونی «نیمه گمشده» و «تا صبح» را نیز در کارنامه دارد. باشه آهنگر داور دور نهم جشنواره «رویش» نیز بوده است. گپ و گفت خبرنگار ستاد خبری دهمین جشنواره «رویش» با این کارگردان فرهیخته در ادامه خواندنی است.
از معرفی میگذریم که معرف حضور اهالی هنر هستید؛ سراغ اصل مطلب میرویم اصولا فیلم کوتاه چه ویژگی یا ویژگیهایی باید داشته باشد؟
فیلم کوتاه اسم و عنوانی رسا دارد؛ فیلمی که در چند دقیقه طرح موضوع کرده و مخاطب را برای دقایقی کوتاه همراه خود میکند. با این ساختار عرصه سینمای کوتاه عرصه ایده است و عرصه فلسفه بافی، داستانپردازی و شخصیتپردازی نیست چون مدت زمانی که برای تصویری بودن این ایده در اختیار فیلمساز است خیلی کمتر از آن است که بتواند داستانی را تعریف و یا فلسفه بافی کند. در فیلم کوتاه اگر ایده بکر باشد و به درستی به تصویر کشیده شود تاثیر زیادی بر مخاطب خواهد گذاشت.
در فیلم کوتاه دینی به چه صورت باید به رویکرد دینی پرداخته شود تا بتواند در سبک زندگی اسلامی و ترویج دین نقش مؤثری داشته باشد؟
در فیلم کوتاه باید به سادگی به یک ایده پرداخته شود و برای مردم باور پذیر باشد، مردم ما در طول روز خیلی غریزی و ساده با دین برخورد و ارتباط داشته و به نوعی در تلاطم روحی و اجتماعی دین قرار دارند. حال اگر بخواهیم داستانها و ایدهها را پیچیده کنیم، تماشاگر خیلی با آن ارتباط برقرار نمیکند.
سینمای کوتاه دینی با چه چالشهایی در کشور روبرو است؟
جواب به این سوال خیلی مفصل و طولانی است؛ اساسا سینما در شکل و شمایلی که از آن میشناسیم یک پدیده مدرن و غربی است که پیرو تحولات فرهنگی در تمدن غرب شکل گرفته و از جمله فناوریهایی محسوب میشود که به کشورهای شرقی از جمله ایران وارد شده است. به عبارت دیگر سینما یک صنعت وارداتی است هرچند که هنر نمایش و پیشزمینههای آن در کشور ما سابقه تاریخی طولانی دارد. به همین دلیل، ابتدای ورود سینما به ایران بسیاری از افراد مذهبی نسبت به آن بدبین بودند و پیش از انقلاب خانوادههای مذهبی فرزندان خود را از رفتن به سینما منع میکردند یا در خانه خود تلویزیون نداشتند.
اما وقوع انقلاب اسلامی و جمله معروف امام خمینی(ره) که ما با سینما مخالف نیستیم با فحشا مخالفیم موجب شد تا سینما در یک دگردیسی فرهنگی غسل تعمید شود و از این ابزار در بستر ارزشهای فرهنگی خود بهره بگیرد. به تدریج این نگاه عمیقتر شد و با تولد ژانر سینمای دفاع مقدس و سینمای معناگرا، سینما کارکردهای آموزشی و فرهنگ سازی خود را در حوزه دین گسترش داد و مباحت تئوریک و نظری در این باره مورد توجه جدی قرار گرفت.
البته چالشهای موجود بر سر مفهوم سینمای دینی آنقدر زیاد و پیچیده است که نمیتوان در قالب این گفتگو به همه ابعاد آن پرداخت و در این میان وقتی صحبت از فیلم کوتاه دینی میشود کار پیچیدهتر نیز میشود. اما اگر بخواهیم بیان یکی دو مورد از چالشهای فراروی سینمای دینی از نوع فیلم کوتاه بپردازیم مهمترین آن به اعتقاد من مسئله نمایش و اکران فیلم کوتاه به ویژه فیلم کوتاه دینی است.
عرصه سینمای کوتاه مقدمهای برای سینمای بلند است و باید آثار فیلمهای کوتاه فضایی را برای دیده شدن داشته باشند تا ایدههای برتر آنها پرورانده شده و در غالب فیلم سینمایی بلند و جذاب استخراج شود، ما در عرصه سینما در نمایش فیلمهای مختلف با رقابت ناعادلانه روبرو هستیم و در عرضه فیلمها چه از نظر سخت افزاری مانند سالنهای نمایش و چه از نظر عدالت در اجازه اکران با همه جهان فاصله داریم، برخی از آثار که ارزش کمی داشته و حتی کپی هستند فرصت اکران پیدا میکنند در حالی که برخی آثار دیگر که دارای ارزش هستند فرصت نمایش پیدا نمیکنند. با وجود شرایط نامتعادل حاکم بر سینمای ایران این که ایده دینی بتواند جایی برای عرضه پیدا کند کار سختی است. میتوان گفت بخشی بر عهده هنرمند است و بخشی دیگر نیز بر عهده کسانی است که دستاندرکار هستند.
با توجه به فرمایش جنابعالی در این خصوص که فیلمسازان فیلم کوتاه با بزرگترین چالشی که روبرو هستند عرضه فیلمهای خود است، آیا این جشنواره پاسخگوی این نیاز فیلمسازان نیست؟
فیلمسازان فیلم کوتاه با چنین جشنوارههایی فرصت عرضه فیلمهای خود را پیدا میکنند اما این که تا چه اندازه این ایدهها به درستی بارور شود، جای تأمل دارد. مردم عادی به دلیل این که ارتباط تنگاتنگی با فیلم و سینمای کوتاه ندارند گاهی باید با تردید نگاه کرد که اگر در سینمای فیلم کوتاه ایدههای دینی نو و باروری وجود داشته باشد، آیا برای نمایش آنها برای مردم نیز جایی وجود دارد یا نه؟ اگر نباشد، اصل آن جای تردید دارد.
جشنواره رویش چه قدر در ترویج فرهنگ دینی و توجه فیلمسازان جوان به عرصه دین موفقیت داشته است؟
جشنوارههایی مانند جشنواره رویش باید جریانساز باشد، برای این جشنواره زحمت زیادی کشیده میشود ولی تا رسیدن به جشنوارهای که جریان فکری، دینی و در حقیقت نوگرایی را گسترش دهد، جای کار دارد، هر چند زمان زیادی از تولد این جشنواره نگشته و باید صبر کنیم.
شما چه راهکاری را برای بهرمندی همه مردم از فیلمهای فاخر کوتاه که برخی نقش مهمی در ترویج سبک زندگی اسلامی دارند، پیشنهاد میکنید؟
باید جایی را برای نمایش این آثار در نظر گرفت از جمله شبکههای نمایش خانگی و فضای مجازی که مردم با آنها ارتباط تنگاتنگی دارند میتواند کانالی برای ارتباط با مردم باشد. ببینید فیلم کوتاه متاسفانه کمتر در کشور ما تجاری شده و از اینرو فیلمساز ما میداند روی فیلم کوتاهش سرمایهگذاری زیادی انجام نخواهد شد. این موضوع ارتباط خیلی نزدیکی با موضوع مخاطب و عرضه به مخاطب دارد. وقتی فیلم مخاطب نداشته باشد، یا مکانیزمی برای عرضه به مخاطب نداشته باشد؛ خواهی نخواهی به رشد و بالندگی نخواهد رسید. به اعتقاد من امروز فیلم کوتاه نیازمند بهرهگیری از فناوریهای روز دنیا است تا مخاطب خود را پیدا کند. مخاطب که بالا رفت موارد دیگر در ادامه حل شدنی است. بهترین روش هم همانطور که ابتدا گفتم بهرهگیری از شبکههای نمایش خانگی و فضای مجازی است.
با توجه به این که شما داور این جشنواره در سنوات گذشته بودید، در گزینش فیلم برتر چه ملاکی در نظر گرفته میشود؟
در داوری هم به ایدهها و هم تکنیک فیلمها توجه میشود اما به ایدههای برتر امتیاز بالاتری اختصاص داده میشود. البته من داور بخش داستانی بودم و این بخش را بیشتر حول محور موضوع و پردازش موضوع داوری میکردم. قاعدتا ایده و داستان خوب در کنار یک پرداخت عالی میتواند امتیاز بیشتری دریافت کند و خیلی نمیشود این دو را تفکیک کرد؛ اما همانطور که گفتم ایده و داستان خوب امتیاز بیشتری در داوری بخش داستانی به خود اختصاص میدهد.
در پایان اگر توصیه و نظر خاصی در خصوص جشنواره رویش دارید بفرمایید؟
امیدوارم که امسال حضور پررنگ و فیلم های خوبی را در جشنواره امسال شاهد باشیم.