نگاه تازه و عمیق فیلمسازان جوان كشور به سینمای دینی

تاریخ ارسال : 1395/11/02

در حاشیه دهمین جشنواره فیلم كوتاه دینی «رویش» ، برخی از فیلمسازان حاضر در این فستیوال هنری و دینی، از دغدغه‌ها و راهكارهایشان برای رسیدن به سینمای دین محور و استانداردهای آثار فاخر سینمایی گفتند.

به گزارش روابط عمومی موسسه فرهنگی وهنری سپهر سوره هنر؛ فیلمسازان دهمین جشنواره فیلم كوتاه دینی رویش كه اغلب جوانانی مستعد، با نگاهی نو و ایده‌هایی خلاقانه در حوزه سینمای دینی هستند، از دغدغه‌هایشان گفته اند و مسائل پیش رو برای فیلم‌سازی در موضوعات دینی و اخلاقی را واكاوی كردند.

مجتبی اسپنانی، كارگردان فیلم «امضاء دوم» معتقد است كه منابع دینی غنی و وسیعی داریم كه برای اقتباس سینمایی مناسب هستند. وی می‌گوید: در جامعه‌ای دینی زندگی می‌كنیم و زندگی ما با دین آمیخته است؛ بنابراین حتی از تجربیات روزمره هم می‌توان در ساخت یك فیلم دینی استفاده كرد. به بیان دیگر، تجربه‌ زیستی ما آمیخته به آموزه‌های دینی می‌باشد؛ اما باید مراقب بود، چون این موضوعات در سینما می‌تواند تبدیل به شعار گردد. موضوعاتی مثل گذشت، ایثار و فداكاری ممكن است تجربه‌ زیستی خود فرد باشد، اما در فیلم تبدیل به شعار می‌شود. این موضوع شمشیر دولبه است. در نتیجه می‌خواهم بگویم موضوعات دینی را خیلی ساده می‌شود پیدا كرد، اما خیلی سخت می‌توان درباره آنها فیلم ساخت. این موضوع در فیلم كوتاه سخت‌تر هم می‌شود؛ چرا كه در فیلم كوتاه؛ ایجاز خیلی مهم است. من فكر می‌كنم فیلمسازانی كه به استعاره و ایجاز مسلط ‌تر هستند در سینمای دینی موفق‌تر عمل می‌كنند.

اسپنانی ادامه می‌دهد: برای ساخت فیلم باید در اجرا، یعنی پس از نوشتن فیلمنامه به استانداردهایی توجه كرد. در فیلمنامه‌نویسی نیز باید با توجه به قواعد فیلم كوتاه فیلمنامه نوشت. یكی از این انگاره‌ها، ایجاز است. طبیعتا هر چه شما غیرمستقیم‌تر مسئله‌ خود را بیان كنید تاثیرگذاری آن نیز بیشتر می شود. خلاقیت می تواند راهگشا باشد.

كریم امینی، كارگردان «چلیپا» نیز می‌گوید: با پیشرفت روزافزون علم و تكنولوژی در جهان، روش‌های تبلیغی ادیان به‌ویژه در رسانه‌های هنری و نمایشی پیشرفت چشمگیری داشته است. در حال حاضر اگر در فیلمی به‌گونه‌ای واضح و مستقیم به مضامین دینی پرداخته شود، اثر دینی به اثری ضد خود تبدیل می‌شود. به ‌عبارتی‌ دیگر، فیلم به اثری ضد دین تبدیل می‌شود. تماشاگر نباید احساس كند دین به‌ مثابه محصولی است كه معرفی شده است. همان طور كه می‌دانیم، دین روش صحیح زندگی بشر است و سینمای كوتاه قابلیت آن را دارد تا آموزه‌های دینی را جزءبه‌جزء در لایه‌های مفهومی با داستان‌های مختلف به نمایش گذارد.

مهدی نامجو، دیگر كارگردان كشور كه با فیلم «در انتظار یوسف» در دهمین جشنواره فیلم كوتاه دینی رویش حضور یافته، با اشاره به این كه با صرف یك یا چند دیالوگ و یا حضور شخصیتی مذهبی نمی‌توان فیلم دینی ساخت، اظهار می‌دارد: برای رسیدن به این هدف بهتر است از عبارت «حس دینی» استفاده كنیم؛ حسی كه از ایده‌ای در بنیادی‌ترین بخش فیلم‌نامه و فرم فیلم و محتوایی كه تولید می‌شود به دست می‌آید و نتیجه‌اش ایجاد حسی دینی در مخاطبان آن اثر است. به همین دلیل فكر می‌كنم باید به دنبال فرم دینی باشیم. آموزه‌های دینی كه به كیفیت رابطه‌ بین انسان‌ها می‌پردازد، قابلیت تبدیل‌شدن به الگو و فرم سینمایی را دارا هستند.

همچنین یوسف حاتمی‌كیا، كارگردان «ملاقات شیشه‌ای» معتقد است كه باید مضمون و مفهوم را دو امر منفك از هم قلمداد كرد، و در این صورت می‌توان فیلمی ساخت كه بدون هیچ اشاره مستقیمی به مضامین دینی، تمام روح حاكم بر اثر دین‌مدار باشد و مفاهیم مورد نظر دین را به مخاطب القا كند. اگر این واقعیت را در نظر بگیریم، می‌توان بسیاری از فیلم‌ها را در جرگه فیلم‌های دینی قرار داد.

وی می افزاید: به همان میزان كه هر موضوعی را نمی‌توان بستر خوبی برای فیلم كوتاه در نظر گرفت و پارامترهایی را باید رعایت كرد، به همان میزان نیز انتخاب موضوعات دینی محدودیت‌های خاص خودش را دارد. این نكته نیز صحیح است كه می‌گویند فیلم آیینه تمام قدی از فیلمسازش است و نمی‌توان خود را پشت ظواهر آن پنهان كرد. این امر در سینمای دینی به مراتب رنگ و بوی تندتری دارد. به عبارتی دیگر، فیلم‌ساز باید به طور كامل به آنچه كه به تصویر می‌كشد ایمان و اعتقادی راسخ داشته باشد و اگر خلاف آن باشد فیلمی حتی ضددین ساخته است.

سعید ولی‌زاده، كارگردان دو فیلم «پدر» و «سه سال و سه ماه و دو روز» از دیگر هنرمندانی ست كه در این جشنواره حضور پیدا كرده است. او می گوید: فیلم دینی فیلم مسجد و گلدسته نیست، بلكه فیلم اخلاق است. هر چیزی كه در چارچوب اخلاق قرار گیرد، فیلمی دینی تلقی می‌شود. به طور مثال امام رضا(ع) كه فیلمی هم درباره ایشان ساخته‌ام، بی‌نهایت حدیث درباره اخلاق دارد. حال اگر موضوع یك فیلم در رابطه با یكی از این احادیث باشد، فیلم دینی محسوب می‌شود.

مهدی اسدی، كارگردان «جمعه قالی» نیز با تاكید بر این كه آثاری كه به طور مستقیم به مضامین دینی می‌پردازند موفقیتی در پی نداشته اند، می افزاید: از سوی دیگر برخی آثار وجود دارد كه اصلا داعیه فیلم دینی ندارند، اما فیلم‌های موفقی در این زمینه هستند. یكی از فیلم‌های موفق در این زمینه كه دوران دانشجویی آن را تماشا كردم «روح» ساخته‌ جری زوكر است. حسی كه در من پس از دیدن فیلم ایجاد شد باور عمیقی نسبت به دوزخ بود و اینكه انسان‌های شریر به مكافات عملشان می‌رسند.

وی می‌گوید: بخش عمده‌ای از فیلمسازان می‌دانند كه چه كاری می‌خواهند انجام بدهند. اشكال به نظرم در جایی است كه مجموعه‌ای خواستار سیاست‌گذاری این موضوعات است. در حوزه‌ مذهب كه یك امر شخصی و درونی است، بدون تردید هنرمندانی كه به این حوزه ورود پیدا می‌كنند باید یك باور عمیق نسبت به مسئله‌شان داشته و سعی كنند حسی كه ناشی از آن باور عمیق است را به مخاطبانشان منتقل كنند.

به گفته داوود جلیلی، كارگردان فیلم «ننه هما» نیز، هر فیلمسازی باید دغدغه داشته باشد. دغدغه شخصی باعث می شود حرف فیلمساز شكل خودش را پیدا ‌كند. متاسفانه سطحی برخورد كردن برخی فیلمسازان با مسائل دینی، كم عمق بودن مسئله‌شان را می‌رساند و به همین دلیل نیز به دام كلی‌گویی می‌افتند؛ این كلی‌گویی سبب می‌شود اجرای كار سخت گردد. فكر می‌كنم موضوعات دینی عمیقی در جامعه‌مان وجود دارد كه ما خیلی ساده از كنارشان می‌گذریم.

محمد مهدی خالقی، كارگردان فیلم مستند «پسرم» نیز همچون بسیاری دیگر از كارگردانان حاضر در جشنواره فیلم كوتاه دینی رویش، معتقد است كه جامعه‌ ما، جامعه‌ای دینی است و مردم ما علایق مذهبی و دینی پر رنگی دارند. او می‌گوید: این موضوع را می توان در میزان مشاركت و حضور مردم در مناسك و آیین‌های مذهبی همچون پیاده‌روی چند میلیونی ایرانیان در اربعین حسینی دید. بنابراین به نظرم اگر فیلمسازی سعی كند جامعه خودش را درست ببیند و نگاهش به مردم، نگاهی توأم با كرامت باشد، خواه ناخواه فیلمش فیلمی دینی خواهد شد.

وی ادامه می‌دهد: فیلمساز، وظیفه اصلی‌اش فیلم ساختن است؛ یعنی باید اثری خلق كند كه به معنای واقعی فیلم باشد. به عبارت دیگر باید دارای مولفه‌های یك اثر هنری باشد. فیلمساز نباید به دنبال ادا درآوردن باشد. برخی فیلمسازان سینما را با مقاله، تابلو نقاشی یا تئاتر اشتباه می گیرند.

جلال نعیمی، كارگردان فیلم های «هراس» و «مدافع عشق» نیز می گوید: اعتقاد من بر این است كه سینمای دینی؛ چیزی جدا و منفك از سینما نیست، معتقد بر این هستم كه كسی كه در فیلم خود، احترام به پدر و مادر یا مضامین اخلاقی را نشان می‌دهد، نوعی سینمای مذهبی را بازتاب می‌دهد؛ نوع دوستی، احترام به همسایه، احترام به پدر و مادر، مهر و محبت و تمامی مضامین اخلاقی دیگر؛ جزئی از سینمای دینی می‌باشد. به نظر من فقط فیلمی كه در انتهای آن؛ انسان را رو به سیاهی و پلیدی بكشاند، فیلمی غیردینی محسوب می شود.

بر اساس گفته‌های فیلمسازان و هنرمندان حاضر در دهمین جشنواره فیلم كوتاه دینی رویش، به نظر می‌آید فیلمسازان جوان كشور، به نگاهی تازه و البته عمیق از فیلم دینی رسیده‌اند و رفته رفته از كلیشه های رایج این گونه از آثار هنری فاصله گرفته‌اند و به دنبال ارائه آثاری جدی به لحاظ فرم و محتوا هستند.

جشنواره فیلم كوتاه دینی رویش پس از طی 10 سال برگزاری و جذب تعداد بسیار زیادی از فیلمسازان، توانسته فیلم دینی را، تبدیل به دغدغه جدی هنرمندان كشور، به ویژه جوانان كند و این راه ، می‌تواند نوید تولیدات هنری و سینمایی با كیفیتی جهانی را بدهد.