در گفتگو با حسين اسرافيلي مطرح شد: شعر آیینی، شعری برآمده از میل درونی شاعر
تاریخ ارسال : 1391/03/10
در روزگاری محتشم کاشانی شعر بلندی سرود که در ادبیات ما ماندگار شد و به گونهای با عواطف و احساس مردم گره خورد که در ایام محرم ممکن نیست به هیئتی مذهبی بروید و کتیبهای از سرودههای او را نیابید. بیشک محرم با نام محتشم در هم آمیخته است، کتیبههای منقش به ترکیب بند معروف این شاعر بلند آوازه با مطلع « باز این چه شورش است که در خلق عالم است» که در هیبت بیرق های سرخ و سیاه، حال و هوای تکیهها و حسینیهها را عاشورایی میکند. اما به راستي دليل ماندگاري اين تركيب بند محتشم كاشاني چيست؟ آيا شاعران نسل جوان ما مي توانند شعري همچون شعر او بسرايند؟ براي پاسخ به اين سوالات با حسين اسرافيلي يكي از شاعران برجسته حوزه شعر آييني به گفتگو نشستيم.
نويسنده مجموعه شعر آتش در خيمه ها درباره جايگاه شعر آييني در ميان شاعران كشور گفت: ادبيات آييني بخش اعظمي از ادبيات ما را به خود اختصاص داده است. در شعر هاي بزرگان ما روح ديني و آموزه هاي ديني نقش آفريني مي كند. شعر آييني در سروره هاي شاعران گذشته وجود داشته است و امروزه نيز شاعران با عمق بيشتري در اين حوزه قدم بر مي دارند و شعرهاي عاشورايي مي سرايند.
اسرافيلي با اشاره به دلايل ماندگاري تركيب بند محتشم كاشاني افزود: ماندگاري شعر عاشوايي و شعر مرحوم محتشم كاشاني به اين دليل است كه اين شاعران دل شان با ائمه اطهار(ع) بوده و بالطبع با توجهي متقابل مواجه شده اند؛ لذا برقراري اين ارتباط معنوي با امامان معصوم(ع) و مطالعه تاريخ آن روزگار سبب شده تا اشعاري سروده شود كه ماندگاري همچون ماندگاري اشعار محتشم كاشاني داشته باشد. امروزه در هيچ هيئتي شعري همچون شعر محتشم كاشاني را نمي توان پيدا كرد و آن هم لطف ائمه اطهار (ع) است، منتهي شاعر بايد آن ظرفيت هاي وجودي را در خود بپروراند و عاشق شود تا در اين حوزه بتواند فعاليت كند.
اين شاعر آييني اظهار داشت: بسياري از جوانان ما شعر عاشورايي مي سرايند اما تصويرها و بيانات عاشقانه ي كليشه اي و گاه سخيف نيز در اشعارشان وجود دارد كه اين اصلاً درست نيست. اين را بايد جوانان امروز بدانند كه ائمه اطهار (ع) به خاطر چشم و ابروي شان امام نشدند بلكه به خاطر خصلت ها و ويژگي هاي اخلاقي شان به درجه امامت رسيده اند و اين موضوعي است كه شاعران جوان بايد به آن توجه ويژه اي داشته باشند.
وی درباره آسیب هایی که امروز شعر و ادبیات آیینی را تهدید می کند، عنوان کرد: متاسفانه آسیبهایی بر ادبیات آیینی در روزگار معاصر وارد میشود، برای مثال بعضي از شاعران به خاطر عشق ، علاقه و محبت دروني در اين حوزه ها قدم نمي گذارند بلكه صرفاً به دليل شركت در جشنواره ها و برگزيده شدن شروع به شعر سرودن مي كنند كه اين خود يكي از آسيب ها در حوزه اشعار آييني است. همچنين شاعراني كه در اين حوزه فعاليت مي كنند آن اطلاعات لازم و كافي از تاريخ كشور را ندارند .
اسرافيلي در ادامه گفت: موضوع ديگري كه مي توان در اين زمينه مطرح كرد اين است كه انجمن و هيئت هاي مذهبي زيادي وجود دارد كه بايد هر روز در دست نوحه خوانشان شعر جديدي باشد به همين علت شاعران اين حوزه مجبور هستند مرتباً شعر چاپ كنند تا در دسترس آنان قرار بگيرد در واقع كار از آن دقت، سليقه و هوشياري كه شاعر بايد هنگام سرودن شعر داشته باشد، خارج شده و نگاه بازاري به اشعار حاصل مي شود. متاسفانه خیلی وقت ها این آسیب مطرح است که کسانی برای خوشایند دیگران و حتی برای شاعران آیینیسرای دیگر، شعر آیینی بگویند. گر چه ممکن است این گونه شعرها از تصویرهای نو برخوردار باشد، اما از تاثیرگذاری آن و تاثیر درونی و روحی بیبهره است.
وی درباره فراز و فرود های شعر و ادبیات آیینی افزود: فراز و فرود های شعر آیینی در طول تاریخ به شرایط اجتماعی و سیاسی روزگار بستگی داشته مثلا یک زمانی شاعری مثل فردوسی در زمان حاکمی مثل محمود غزنوی افسانههای کهن را با نگاه دینی بیان میکند، یا سنایی در دورهای زندگی میکند که نمیتواند حتی با صراحت و آزادانه به این سوال که مذهبش چیست پاسخ بگوید، برای همین با ترفندهایی از حقانیت مذهب شیعه دفاع میکند و عقاید خود را در لفافه بیان می دارد .
اسرافيلي با اشاره به وجود تفاوت هايي ميان اشعار آييني گذشته با امروز ادامه داد: در اشعار شاعران گذشته حس و حال ديني و دقت قلبي شاعران وجود دارد اما امروزه اين حس و حال رنگ و بوي كمتري در آثار شاعران دارد اما نقطه قوتي كه در اشعار آييني امروز وجود دارد اين است كه خوشبختانه در شعر امروز مانند شعر گذشته از توصيف ها و مدح هاي مشابه استفاده نمي شود . شعر ويژگي خاص ائمه اطهار(ع) را بيان مي كنند اما در گذشته همه توصيفان امامان به جز اندكي از ابيات مابقي در سروده ديگري نيز تكرار شده است .
نويسنده صخره و پلنگ با اشاره به اين كه هر شعري مخاطب خاص خودش را دارد، بيان كرد: به نظر من اولين مخاطب شعر آييني بايد خود شاعر باشد اگر دل خودش سوخت و شعر را در خودش پياده كرد شعر آييني هم مخاطب خود را پيدا ميكند. با توجه به اين كه مردم ما شناسنامه شان با عاشوراي حسيني است و بخشي از هويت فرهنگي ما را عاشورا و شعر تشكيل مي دهد بايد بگويم اگر شعر به درستي بيان شود قطعاً مخاطبان بيشتري خواهد داشت و اين موضوع بستگي به توان شاعران دارد.
اسرافيلي در پايان با اشاره به برگزاري نخستين كنگره شعر آييني شفق خاطرنشان كرد: برگزاري چنين كنگره هايي قطعاً اثرات خوبي دارد و سبب تشويق شاعران جوان كشور شده و منجر به شناخت بيشتر اين شاعران از مخاطبان آثارشان خواهد شد.