اصغر فهیمی فر: ایدۀ جذاب در هنر شیعی نقش اساسی دارد/مرتضی حیدری: خلق یک اثر عاشورایی باید متفاوت با سایر آثار هنرمند باشد.

تاریخ ارسال : 1394/06/21

به گزارش روابط عمومی مرکز محافل و جشنواره های حوزه هنری کارگاه تجلی گاه حقیقت و زیبایی شناخت نمادها و نشانه های عاشورایی با حضور اصغر فهیمی فر استاد دانشکده هنردانشگاه تربیت مدرس و مرتضی حیدری پژوهشگر هنر عصر دیروز چهارشنبه 18 شهریوردر سالن امیر حسین فردی برگزار شد.

بنا بر این گزارش در این نشست اصغر فهیمی فر استاد دانشکده هنر دانشگاه تربیت مدرس، وجود ایده و شکل گیری آن را منوط به به حضور چند منبع درهنر شیعی دانست و گفت: اولین موضوع مورد توجه شناخت و مطالعه است پس از ان علاقه هنرمند نسبت به موضوع است که باید بوجود آید . وقتی این مهم حاصل شد خیال پردازی باید در درون هنرمند کاشته شود و به صورت خلاقاننه پرورش یابد و در مجموع آنها الهام است که باید بوجود اید که نتیجه آن اثر هنری می شود.

وی پیدا کردن یک ایدۀ جذاب در هنر شیعی را بسیار مهم پنداشت و عنوان کرد: هنرمندی که در این حوزه و به خصوص مضوع های عاشورایی به خلق اثر می پردازد باید نسبت به آن شناخت کسب کند و این شناخت متفاوت با یک فرد عادی باید باشد.

وی ادامه داد: هنرمندان با مطالعه کردن تاریخ شیعه، سیره ها و مجموعه روایت  هایی که در رابطه با ائمه است می تواند ایده های بسیاری را کسب کند.

وی تصریح کرد: میراث ادبی عرفانی ما از قرن 5 با ادب فارسی در هم تنیده شد و از قرن 9 به عنوان جریان کلامی خود را مطرح کردو توانست اثار بسیاری را ایجاد کند.

وی افزود: در جوشن کبیر، نهج البلاغه ، آیت الکرسی و ... بسیار اسامی خداوند در آن مستتر است که به عنوان منبع الهام می توان از آن استفاده کرد.

فهیمی فر با بیان اینکه ادبیات داستانی منظوم بعد از صفویه هم به عنوان منبع ایده پردازی برای هنرمندان می تواند مورد استفاده قرار گیرد اظهار داشت: بخشی از میراث ادبی مکتوب به جا مانده از این تاریخ و همچنین تصویر سازی هایی که در آن مستتر است می تواند در بالا بردن شناخت هنرمندان تأثیر گذار باشد.

وی خاطر نشان کرد: در کنار این منابع مجموعه ای  از آثار کلاسیک هم وجود دارد که در قالب برخی کتاب ها در دربار استفاده می شد و مربوط به ماجراهای شیعه است و در آن با تصاویر غنی روبرو هستیم که می تواند به هنرمند کمک کند.

این استاد فلسفه هنر در خصوص مقایسه آثار مذهبی غرب با هنر شیعه گفت: ویژگی های عمومی نقاشی های غرب بیشتر شمایل نگارانه و روایت محور است و هدف آنها انتقال مفاهیم بود. در قرن 20 آثار هنری در وهم مسیحیت بوجود آمد که این مهم یکی از دلایل پیشرفت هنر مذهبی در غرب بود. در حالیکه یکی از مشکلات موجود در هنر شیعی این بود که علمای ما به خاطر دور بودن از حکومت و حاکمیت خیلی به هنر توجه نشان نمی دادند.

وی ادامه داد: جریان هنر مسیحی در غرب تا دوره رنسانس ادامه داشت و در امتداد آن جریان تفکردکارت، انسان را مدنظر قرار  داد و یک تعریف به عنوان سازه روان شناختی مطرح کرد و سبب شد  هنر روی این موضوعات تمرکز کند.

وی اوج شکل گیری هنر شیعی را از دوره صفویه تا دوره قاجار دانست و عنوان کرد: این هنر پیش تر در جریان اهل تسنن وجود داشت ولی از تاریخ به بعد به عنوان هنر و ادبیات عامه در هنر شیعه مطرح شد .

وی با بیان اینکه در دوره پهلوی اساساً ماهیت مدرنیست مغایر با مذهب است، گفت: در این دوره از طرح این مباحث آگاهانه دوری می کنند وملی گرایی شوم رواج بیشتری دارد. توجه به فرهنگ ملی در مقابل فرهنگ عربی ارزش بیشتری داشت.

وی ادامه داد: در این دوره دربار و حاکمیت هیچ گونه کمکی به ترویج و شکل گیری هنر شیعه نکردند ولی باز در بستر جامعه دیده می شدکه در میان مردم این اعتقادات وجود دارد. البته در رابطه با وجود بعضی از عناصر دینی درنقاشی های قهوه خانه ای باید گفت که این ها برای اشاعه فرهنگ شیعه نیست.

فهیمی فر با بیان اینکه انقلاب در ایجاد تفکر هنر شیعی نقش اساسی داشت این طور توضیح داد: چرا در هنر شیعی جریان اسطوره را وارد نمی کنیم. در قرآن از پیغمبر تلاقی اسطوره گونه دارد و در مناجات نامه ها و زیارات تعابیری که از ائمه است آنها را می ستایند و ما هم به عنوان هنرمند باید تلقی خودمان را از مباحث  شیعی عمیق تر کنیم و در قالب مفاهیم روز در بیاوریم.

این استاد هنر باز تولید مضامین را در آثار هنری برای رسیدن به یک درجه از اعتبار نیازمند دانست و گفت: خیلی از آثار هنری ما از نظر تجربیات هنرمندان محدود است و هنرمند باید در صدد زنده نگه داشتن آنها باشد و معنای جدید به آن ها بدهد.

در ادامه این برنامه مرتضی حیدری پژوهشگر هنر، هنرمند رابرای رسیدن به یک نگاه معرفتی در مباحث عاشورایی ملزم به رعایت مواردی دانست و گفت: هنرمند برای شناخت نسبت به این مباحث باید از عوام فاصله بگیرد و در نگاه و بینش خود ارتقایی را حاصل کند که این بیشتر باید از جنس معرفت باشد.

وی با بیان اینکه نگاه نو و جدید در پرداختن به این مباحث باید در دستور کار هنرمند قرار بگیرد، اظهار داشت: نگاه را همه دارند و بر اساس آن کارهای خود را انجام می دهند ولی اگر یک هنرمند بانگاه خودش اثری را خلق کند آن وقت توانسته معرفت کسب کند.

حیدری در خصوص اینکه چگونه هنرمند می تواند دارای نگاه و صاحب نظر باشد این طور بیان داشت: هنرمند باید 4 مرتبه نفسانی که شامل نفس نباتی، نفس حسی حیوانی، نفس ناطقه قدسیه و ملکوتی است را طی کند تا به شناخت برسد.

وی با بیان اینکه خلق یک اثر عاشورایی باید متفاوت با سایر آثار یک هنرمند باشد، عنوان کرد: اگر هنرمندی در صدد خلق تابلویی با مضمون عاشورایی است باید در عقاید و تفکرات خود تجدید نظر کند و نسبت به این موضوع با حساسیت بیشتری کار کند.

این هنرمند با ذکر سخنی از فلوتین که جزو بزرگان فلسفه به شمار می رود این طور بیان داشت: هنر طالب حقیقت و زیبایی است و حقیقت و زیبایی یک چیز است و دتا نیست و آن گاه که تجلی یافت می شود زیبایی.

وی نمود عینی یک اثر عاشورایی را تابلوی عصر عاشورا دانست و گفت: این تابلو نشانگر این است که هنرمند آن نسبت به موضوع حساس بوده است و برای خلق آن شب و روز فکرکرده و اندیشه به خرج داده است و این می شود که اثری به این زیبایی خلق می شود.