رضا آشفته: توجه به ادبیات اساطیری تئاترمان را جهانی میكند
تاریخ ارسال : 1394/07/15
نشست نقد و بررسی اجراهای چهارمین روز از بیست و چهارمین جشنواره تئاتر «سوره ماه» شامگاه سه شنبه 14 مهر در سالن امیرحسین فردی حوزه هنری با حضور رضا آشفته منتقد و كارشناس تئاتر و كارگردانان چهار نمایش اجرا شده در این روز برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی مرکز محافل و جشنواره های حوزه هنری، جلال نجفی كارگردان نمایش «كاست محزون»، ابوالفضل حاج علیخانی كارگردان نمایش «پایان بزرگراه»، مهدی آشوغ كارگردان نمایش «دارگیس» و پرستو كرمی كارگردان نمایش «نی نوا» كارگردانانی بودند كه اثرشان مورد نقد و بررسی قرار گرفت.
رضا آشفته در ابتدای جلسه نقد و بررسی درباره نمایش «كاست محزون» گفت: این نمایش از آن دست از تئاترهایی است كه جهان فیزیك و متافیزیك را توأمان دارد؛ چون می خواهد تحولی را به وسیله باورها به متافیزیك در داستان خود بگنجاند. این سبك را در ادبیات به نام رئالیسم جادویی می شناسیم و در ادبیات كهن مان نیز چنین رویكردی را در قصه های «هزار و یك شب» داشته ایم و امروزه در سینما و تئاتر از این سبك استفاده می شود و نمایش «كاست محزون» هم در چنین حال و هوایی قرار می گیرد.
وی ادامه داد: متن نمایش در راستای این ادبیات نوشته شده و به نظرم تحولی كه مد نظر كارگردان بوده در داستان به واسطه حضور متافیزیكی رزمنده اتفاق می افتد.
در ادامه، جلال نجفی كارگردان نمایش به مستند بودن روایت نمایش اشاره كرد و گفت: در شهر كرد در سال 66 كه در نمایش هم به آن اشاره شد راكت زده شد و شهر بمباران شد و خانه آقای سلیمانی و خانه همسایه های آن ها بر اثر حمله هوایی آن سال تخریب شد و آقای سلیمانی این نمایشنامه را از روی وقایع مستند به رشته تحریر در آورده اند.
نجفی درباره زمان اندكی كه گروه ها برای اجرای نمایش در اختیار داشتند گفت: از زمان شروع تمرین ها تا روز بازبینی ما تنها دو هفته روی اجرای این نمایش تمرین كردیم در حالی كه برخی از بازیگران كار نیز كاملاً آماتور بودند و قبلا تجربه اجرا نداشتند.
نجفی در مورد انتقاد ها به پایان نمایش گفت: برخی منتقدان از فصل نهایی نمایش و طولانی بودن آن ایراد گرفتند كه من به عنوان كارگردان این اشكال را می پذیرم و فكر می كنم بخش بازگشت سهراب به خانه باید از این كوتاهتر شود.
در ادامه این نشست، نقد و بررسی نمایش «پایان بزرگراه» به كارگردانی ابوالفضل حاج علیخانی برگزار شد. در ابتدای نقد این نمایش رضا آشفته درباره اهمیت و كاركرد خانه در این نمایش گفت: خانه ای كه نمایش در آن می گذرد داستان سه نسل از آدم هایی را عنوان می كند كه در آن زندگی كرده اند. در واقع نمایش قصه یك خانه را روایت می كند كه اتفاق های بسیار بزرگی در آن رخ داده و عده ای در آن به شهادت رسیده اند. خانه در این نمایش یك كاراكتر است و شاید كاراكتر اصلی نمایش محسوب شود.
وی ادامه داد: حُسن این نمایش قصه گو بودن آن است و اینكه این قصه با اجرای گرم بازیگران همراه می شود.
ابوالفضل حاج علیخانی كارگردان و بازیگر نمایش در ادامه درباره قصه گو بودن نمایش گفت: همیشه سعی ام بر این بوده كه نمایشنامه هایم قصه گو بوده و برای مخاطب جذاب باشند. مخاطب قصه را دوست دارد و این در بین مخاطبان شرقی و آسیایی نمود بیشتری دارد و برای آنكه قصه جذاب تر شود، نیاز است شخصیت های نمایش رنگ آمیزی متنوعی داشته باشند.
وی درباره انتقادی به شخصیت پردازی كه نه چندان مناسب كار شده بود، گفت: در این نمایش حدود 30 شخصیت وارد داستان می شوند و واقعاً این فرصت وجود نداشت همه این كاراكترها به شكلی كه مد نظر منتقدان است شخصیت پردازی شده و با توضیح و تفسیر همراه باشد.
حاج علیخانی ادامه داد: همه ساله زیر برج ایفل و یا كشورهایی مانند روسیه برای كشته شدگان جنگ مراسم گرفته می شود و یادآوری كشته شدگان جنگ ها در جهان امری متداول است اما مردم ما با این فضا بیگانه شده اند و وقتی ما در كشورمان این كار را انجام می دهیم متهم به شعارزدگی می شویم.
آشفته نیز درباره نگاه غیر شعاری نمایش اظهار داشت: ما شعر و شعار داریم و اگر بخش های بسیار كوتاهی از نمایش «پایان بزرگراه» را در نظر نگیریم این نمایش شعر است و از شعار فاصله می گیرد.
در ادامه نقد و بررسی نمایش «دارگیس» به كارگردانی مهدی آشوغ برگزار شد. آشفته ابتدا به اساطیری بودن فضای نمایش اشاره كرد و گفت: «دارگیس» از آن دست نمایش هایی است كه بستر قصه اش را در جهانی اساطیری قرار داده است. اگر ما بتوانیم تئاترمان را به سمت دنیای اساطیری و قصه های كهن خودمان ببریم می توانیم تئاتری جهانی داشته باشیم چون هر انسانی ریشه در گذشته های دور خود دارد.
وی ادامه داد: ما در تئاترمان كمتر به جهان اساطیری پرداخته ایم و درام اساطیریمان حضور پررنگی در تئاتر و سینمایمان ندارد. به همین دلیل هنوز نتوانسته ایم در این نوع تئاتر به شكوفایی برسیم. معتبرترین كارگردانی كه درباره تئاتر اساطیری در كشور كار كرده اند آقای بهرام بیضایی هستند و متاسفانه ما هنوز ایشان را جدی نگرفته ایم و اغلب جوانانی كه به سمت اجرای تئاتر اساطیری می آیند نمایشنامه ها و آثار ایشان را مطالعه نمی كنند.
آشوغ، كارگردان نمایش «دارگیس»، عنوان كرد: نمایش دیدن و اجرای نمایش رابطه ای دو طرفه است و نباید انتظار داشت یك طرف قضیه همه چیز را بداند یا مهیا كند. من همه سعی ام را كرده ام تا ارتباطم با مخاطب قطع نشود و با عناصر مختلف از جمله دیالوگ، نور، صحنه و لباس و ... به نمایش روح و اتمسفر داده و مخاطب را با خود همراه كنم.
وی افزود: ما حتی به این فكر كردیم كه شاید مخاطب ما اطلاعاتی در مورد سودابه و سیاوش و افراسیاب و ... نداشته باشد به همین خاطرسعی كردم بر اساس قصه ها نشانه هایی را برای این آدم ها تعریف كنم و به نوعی آن ها را بازآفرینی كنم تا همه مخاطبان مفهوم قصه را درك كنند.
آخرین نمایشی كه در این جلسه مورد نقد و برسی قرار گرفت، «نی نوا» به كارگردانی پرستو كرمی بود. آشفته در ابتدای نقد و بررسی این نمایش اظهار داشت: در این نمایش اشاره هایی به هنر تعزیه و شاهنامه شده است و شیوه های سنتی نمایش در آن دیده می شود. پایه این نمایش به شكلی است كه مخاطب را درگیر می كند اما این نمایش با وجود داشتن ایده ای بسیار خوب به لحاظ متن هنوز آن پیكره مناسب را برای اجرا پیدا نكرده است. یعنی متن قوام كافی را برای اجرا ندارد و در حد ایدئالی این نمایش ظاهر نمی شود.
در پایان این نشست، پرستو كرمی كارگردان نمایش «نی نوا» اظهار داشت: دوست داشتم دغدغه ام را در این نمایش مطرح كنم تا تلنگری باشد برای مخاطب تا در مورد مباحث مورد نظرمان به جستوجو بپردازد. من از آوای یك نی در میان یك جنگ گذر می كنم و به دل قهرمان های تاریخی كشورمان می روم . ایرادی را كه به متن گرفته می شود تا حدی می پذیرم اما درواقع امكان اینكه به تك تك این شخصیت ها بپردازم وجود نداشت و در آن صورت ما با نمایشی 4 ساعته روبهرو می شدیم. متن اولیه من خیلی طولانی تر از این بود ولی من مجبور شدم بی رحمانه آن را كوتاه كنم تا به تایم استاندارد برسیم اگرنه توضیحات در متن اولیه بسیار بیشتر بود.