کارگاه نثر ویژه هشتمین جشنواره طنز سوره/ اسماعیل امینی: خط قرمز طنز عرف جامعه است

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری، سومین روز از هشتمین جشنواره طنز سوره، از ساعت  11:00و در محل تالار امیرحسین فردی حوزه هنری، «كارگاه نثر» با حضور اسماعیل امینی برگزار شد. این كارگاه با رویكرد پرداخت به نثر و زبان طنز برگزار شد و اسماعیل امینی با تاكید بر این كه تفاوتی میان زبان طنز و نثر نیست، گفت: این گارگاه می‌توانست نام كارگاه زبان طنز را به خود داشته باشد. زیرا تفاوتی میان زبان نثر و زبان طنز وجود ندارد.
مدرس این كارگاه در ادامه گفت: می‌توان این مسئله را این گونه عنوان كرد كه از چه گونه‌های زبانی می‌توان در طنز استفاده كرد. به طور مثال در قالب شعر طنز متونی است كه در آن طنز به همراهی صنعات شعری وجود دارد. شعر قالب‌های خاصی دارد كه نمی‌تواند به نثر تبدیل شود اما شعر طنز این قابلیت را دارد كه به نثر نیز نوشته شود.
در ادامه این منتقد باسابقه، توجه طنزپردازان را به آشنایی با زبان گفتار و نوشتار جلب كرد و تاكید داشت: طنز‌پرداز باید بتواند با تفكیك ساختاری این دو از یكدیگر و تسلط بر زیرشاخه‌های زبان گفتار و نوشتار آثاری را خلق كند كه به جامعه هدفش نزدیك‌تر باشد.
در پاسخ به پرسش یك نفر از حاضرین مبنی بر این كه طنز از كجا حادث و ایجاد می‌شود، امینی گفت: نقطه آغاز هر طنزی را این گونه یاد كرد كه در هر جایی كه چیزی یا نظامی دچار به هم ریختگی شده باشد این عدم وجود نظم می‌تواند طنز بیافریند. یكی از روش‌ها در نوعی جا به جایی نظام زبانی شكل می‌گیرد. به طور مثال اگر دستور پخت یك غذا با بهره گیری از زبان حقوقی – قانونی نگاشته شود نوعی طنز شكل گرفته است.
به پرسش مطرح شده پیرامون این موضوع كه كسب مهارت در نگارش طنز چگونه شكل می‌گیرد، امینی این گونه پاسخ داد: با رجوع به تجربه شخصی‌ام، این نكته بر ما روشن می‌شود كه درست در زمانی یك طنز‌پرداز تبدیل به یك نگارنده ماهر می‌گردد كه دایره اشارت و ارجاعاتش قوی و متناسب با فضای متن طنز‌ش باشد. به طور مثال روزنامه نگاران باید از ارجاعات روزانه كه در وقت خود مورد توجه جامعه و رسانه‌ها است بهره برند و این گونه به مرور زمان مهارت مناسب كسب می‌شود.
این مدرس دانشگاه در ادامه كارگاه، اهداف طنز و مراحل آن را طبقه بندی كرد و گفت: كه در نخستین گام‌های حركت یك فرد به سوی طنز،‌ گاه نوشته یا سخنی برای ضایع كردن و به استهزا گرفتن شخصی مورد استفاه است و باعث شادی و آرامش فرد تولید كننده می شود اما طنز‌پرداز فرا‌تر از مصداق، فرد مورد عمل می‌كند و به بررسی پدیده می‌پردازد و از معلول‌ها به علت‌ها گذر می‌كند. اكثر افرادی كه طنز سطحی می‌نویسند، به دنبال معلول هستند. طنز‌پرداز موفق و مسئول به طور مدام به خود و مخاطبش یادآوری می‌كند كه درد واقعی و دروغین چیست، درد‌های دروغین به آسانی التیام می‌یابند اما باید به فكر درمان درد‌های واقعی بود.
این نویسنده با سابقه، سپس با ذكر این نكته كه ارتباط میان نشانه و مفهوم (معنا)، «دلالت» است كه طنز را از غیر طنز جدا می‌سازد، مبحث جدیدی را طرح كرد و گفت: دلالت در زبان عادی مستقیم است اما در زبان طنز دلالت سیال است و غالبا دلالتی وارونه است. به طور مثال اگر پدری با كارنامه مردودی فرزندش رو به رو شود و به او بگوید «آفرین»، این كلمه آفرین دلالتی وارونه دارد و در مقام تشویق فرزند نیست و كاركردی شماتت گونه دارد.
امینی در ادامه این كارگاه خطاب به حاضرین در مورد نگاه طنز‌پرداز به مسئله مورد طنز را این گونه عنوان كرد: در زبان طنز عاطفه نیست، یعنی طنز‌پرداز موضع عاطفی نسبت به قضیه ندارد و به عنوان یك ناظر بیرونی بی‌طرف عمل می‌كند. اگر طنزی طرفیت داشته باشد به هجو می‌رود، جمله معروفی از عمران صلاحی وجود دارد كه تاكید می‌كند طنز‌پرداز هرگز در لحظه عصبانیت یا خوشحالی تصمیم به نگارش طنز نگیرد.
این منتقد ادبی در ادامه هیچ طنز‌پردازی را دارای مجوزی برای دست كم گرفتن عناصر زبانی ندانست و تصریح كرد: هیچ طنز‌پردازی این حق را ندارد كه در شعر، طنز یا حتی نمایشنامه زبان و عناصر آن را دست كم بگیرد و به بهانه این كه متنی موفق بود است، اشتباهات زبانی یا نگارشی داشته باشد، طنز فقط در دلالت خود جدی نیست اما در اموری چون ادبیات، اهداف و نگاه به جهان پیرامون به شدت امری جدی است.
وی افزود: اگر می‌خوهید الگویی برای نوشتن انتخاب كنید از الگوی دیگران مگر در ارجاعات كوتاه بهره نگیرید و اجاز دهید كه استعداد‌های شما در جهت خلاقیت‌های خودتان شكل بگیرد و رشد كند و این نكته خالی از لطف نیست كه هر چیز كه بر كاغذ نوشته شده باشد قابلیت طنز شدن دارد حتی قبوض مصرفی خانه یا اسناد دولتی و رسمی، تمامی این‌ها می‌توانند دست مایه قالب طنز شوند.