پیام فروتن: مهمترین وظیفه طراح صحنه افزودن یك ایده جدید به متن است
تاریخ ارسال : 1394/07/15
كارگاه «چگونگی فرایند خواندن متن تا ایدهیابی برای طراحان صحنه تئاتر» با تدریس پیام فروتن صبح روز چهارشنبه 15 مهر همزمان با برگزاری دوره بیست و چهارم تئاتر «سوره ماه» در سالن اوستای حوزه هنری برگزار شد.
به گزارش روابط عمومی مرکز محافل و جشنواره های حوزه هنری، در ابتدای این جلسه پیام فروتن با تشریح وضعیت موجود طراحی صحنه گفت: وضعیت طراحی صحنه در شهرستانها بهتر از تهران نیست و فاجعه بار است. الان مسئله ای به نام طراحی صحنه نداریم؛ چون طراحی صحنه به طور عمومی به چهار عنصر زیبایی شناسی، فناوری و تكنولوژی، اقتصاد و فرهنگ وابسته است. ما در این چهار عنصر دو عنصر اقتصاد و تكنولوژی را نداریم. سالهاست كه بسیاری از فناوریهای مرتبط با طراحی صحنه نه تنها در شهرستان بلكه در تهران نیز از بین رفته است.
وی افزود: تالار وحدت به عنوان بزرگترین كارگاه دكور خاورمیانه برای ساخت یك كارگاه اپرای عروسكی از بین رفت و به زرس قاطع می توانم بگویم یك سالن تئاتر خصوصی است كه تصدی آن به دست یك نفر است.
فروتن ادامه داد: كارگاه دكور تئاتر شهر نیز به بهانه تولید تئاتر خصوصی از بین رفت و حتی الان تئاتر خصوصی و دولتی و چیزی كه هویت ما را نشان می دهد، نداریم. در زمینه امكانات سالن هیچ چیز جدیدی در سال های اخیر وارد تئاتر نشده است.
این طراح صحنه خاطرنشان كرد: در بحث اقتصادی برای هر كاری قراردادی بسته می شد و تكلیف هر گروهی مشخص بود و می دانستند چه میزان درآمد كسب می كنند. به بهانه تئاتر خصوصی قرارداد تیپ به وجود آمد كه الان اعمال نمی شود و به طور عملی كارگردانان ما هیچ اهمیتی به طراح صحنه نمی دهند.
وی پس از تشریح وضعیت موجود طراحی صحنه، درخصوص استانداردهای رایج طراحی صحنه گفت: تحولات عمده در عرصه تئاتر همیشه از صحنه پردازی شروع شده و در ادامه به حوزه های دیگر سرایت پیدا كرده است. یكی از بزرگترین تئوریسین های تئاتر «اریك بنتلی» جهان تئاتر را به دو بخش جهان قدیم و جدید طبقهبندی می كند.
فروتن ادامه داد: بنتلی معتقد است آدولف آپیا باعث تفكیك این دو جهان از یكدیگر شده است. آپیا بزرگترین نظریات خود را درباره طراحی صحنه مطرح كرده است. در اوایل قرن بیستم فورتوریستها كنشهایی را در ایتالیا انجام دادند. بزرگترین كنشی كه فوتوریستها انجام دادند حذف قاب صحنه بود و همچنین آن ها فرایند اجرا را وارد فرایند تماشای مخاطبان كردند. بزرگترین كنش های تئاتری از طریق صحنه پردازی رخ داده است و به همین طریق پرفورمنس به عنوان اصلی ترین شاخه های هنری قرن بیستم به وجود می آید.
وی خاطرنشان كرد: متأسفانه ما در حال حذف طراحی صحنه هستیم و توقع داریم تئاتر ما در حوزه كارگردانی، نمایشنامه نویسی و بازیگری متحول شود.
این طراح صحنه با بیان اینكه طراح صحنه باید متن نمایش را در یك نوبت و به طور پیوسته بخواند، افزود: مكان و زمان و نور باید مناسب باشد و این یا با یادداشت برداری اتفاق می افتد و یا اینكه با ماژیك های رنگین قسمت هایی را كه می تواند حقایقی را برای ما آشكار كند رنگی می كنیم.
فروتن با اشاره به نظریات خوانش متن توضیح داد: دو نظریه درباره خوانش متن كه سردمدار آن رزمری اینگهام است، وجود دارد. او معتقد است كه طراح صحنه متن را بارها باید بخواند. طراح صحنه مثل بازرس امور جنایی عمل می كند؛ یعنی متن را می خواند و حقایق و شهود را از داخل متن با خواندن بیشتر استخراج می كند.
وی افزود: نظریه دوم نوشتاری نیست اما طراحان بزرگی مثل رالف كولتای هستند كه از خلال تجربیات خود این نكته را بیان می كنند. او بارها برای متنی طراحی صحنه انجام داده كه اصلا آن را نخوانده است و این طراحی را با گفتوگو با كارگردان به دست می آورد. وقتی كارگردانی طراح صحنه را دعوت می كند، هنوز دورخوانی را انجام نداده است و اولین كسی كه كارگردان به استخدام اثر خود در می آورد، طراح صحنه است.
این طراح صحنه با اشاره به اینكه بسیاری از كارگردانان ما معتقدند كه ایده و تصویر برای آنهاست و آنها طراحی صحنه را انجام می دهند، افزود: اولین ایده های تصویری را طراح صحنه به كارگردان میدهد. شكی نیست كه طراح صحنه در حوزه هنرهای تجسمی از كارگردان می داند. مهمترین وظیفه طراح صحنه این است كه چیزی به متن اضافه كند نه اینكه آن را بازنمایی كند.
وی درخصوص طراحانی صحنه ای كه با كارگردان آشنا نیستند، بیان كرد: طراح صحنه ای كه كارگردان را نمی شناسد باید با كارگردان جلسات گفتوگو بگذارد تا درباره نگرش و جهان بینی یكدیگر اطلاعات به دست بیاورند. طراح صحنه ای كه می خواهد طراحی كند اول از هر چیز به سالن فكر می كند كه چه ابعادی دارد. دومین موضوع با اهمیت بودجه است كه چقدر می توانیم خرج طراحی صحنه كنیم. سومین مسئله مربوط به شیوه اجراست كه كارگردان چه سلیقه و دكوری دارد.
فروتن در ادامه به تشریح دیدگاه های مختلف درباره طراحی صحنه پرداخت و گفت: در دیدگاه اول طراح صحنه از طریق تحلیل به طراحی صحنه می رسد و گاهی نیز در دیدگاه دوم طراح صحنه از فضای حسی به تحلیل می رسد.
وی با ذكر مثالی افزود: در كارگردانی به شیوه استانیسلاوسكی مهم تحلیل وقایع است و از تحلیل به احساس و طراحی می رسد. در شیوه «مهیر هولد» او به یاد ژست صورت خود می افتد و حس خود را در فرم جاری می كند و این كاری است كه تمام فرمالیست ها انجام می دهند و فرم و شكل از اولویت برخوردار است. كولتای فرمالیست و اینگهام رئالیست است.
فروتن خاطرنشان كرد: ما موسیقی را احساس می كنیم نه تحلیل. پس از آن كلمات حسی درباره آن به دست می آوریم و به همین دلیل ناب ترین هنر موسیقی است. وقتی متنی را برای اولین بار میخوانیم درگیری حسی با آن پیدا می كنیم و در دفعات بعد پای تحلیل به میان می آید. اگر متن را 10 بار بخوانید و وارد فضای حسی شوید، این تفاوت به وجود می آید كه طراح درگیر تحلیل می شود. بزرگترین اشتباه طراح صحنه این است كه تحلیل خود را از نمایش طراحی كند.
وی با بیان اینكه قالب كارگردانان ما صحنه صفری كه مخاطب در نمایش مدرن بدون پرده می بیند فراموش می كنند، افزود: این صحنه بسیار می تواند روی مخاطب تأثیر گذاشته و حس او را درگیر كند. قالب كارگردانان ما صحنه صفر را فراموش می كنند.
این طراح صحنه با اشاره به اینكه طراح صحنه از زمان ایده تا طراحی صحنه سه مرحله را طی می كند، تشریح كرد: در مرحله اول طراح صحنه به شدت خلاق است. در مرحله دوم ایده تبدیل به یك عنصر ناب می شود. در مرحله سوم طراح صحنه تبدیل به هنرمند اجرایی می شود.
وی در پایان گفت: بزرگترین منبع برای طراحی صحنه تصویر است و توانایی تركیب تصاویر كار طراح صحنه است. هر طراحی برای طراحی صحنه و رسیدن به ایده بزرگ خود روشی دارد كه به تدریج به آن می رسد.