سوگواره هنر عاشورایی بستری برای حضور هنرمند مسلمان

تاریخ ارسال : 1394/03/04

بخش قابل توجهی از هنر این سرزمین تحت تاثیرن اعتقادات شیعی در زندگی ایرانیان و نفوذ عمیق باورها در جهت اظهار عشق و ارادت به اهل بیت (ع) ایجاد شده و در قالب‌های مختلفی به ویژه هنر شیعی تجلی یافته است.

ایران در سراسر قرون متمادی تاریخ اسلام، یكی از مهم ترین كانون های تمدن و به ویژه هنر اسلامی بوده است. در این مرز و بوم می توان مبانی هنر قدسی اسلام را در نسبت با معنویت، در عرصه ها و حیطه های مختلف هنر، از هنرهای تجسمی گرفته تا هنرهای صوتی، به وفور نشان داد.
هنر این سرزمین، كه عمیقاً ایرانی و اسلامی است، یكی از قلل مرتفع هنر اسلامی نیز محسوب می شود. سرشت عمیقاً هنری ایرانیان و عشق ایشان به زیبایی، دقت و ظرافت ایشان به جهان پیرامون خود، به آنان این امكان را داده تا اصول وحی اسلامی را در هنر ادوار كهن خود جذب كنند و آن را با معانی بلند عرفان و عشق به ذات مقدس الهی، آن چنان به هم آمیزند و آثار خیره كننده ای را به وجود آورد كه تا امروز تحسین هر صاحب ذوقی را برمی انگیزد.
هنر اسلامی ایرانی هم به واسطه غنا و تنوع و هم به دلیل عمقی كه دارد، عرصه ای مطلوب برای مطالعه هنر قدسی اسلام در نسبت با معنویت جاری در اعتقادات اسلامی و هم عادات و رسوم و نبوغ مردم ایران است. در این میان، هنرمند مسلمان ایرانی، همواره خود را در درگاه احدیت حی و حاضر می یابد. هنرمندی وی، جلوه حضور حق است كه بر سایه خیال هنرمند می نشیند و نقش و نگاری را می آفریند.
عشق، نگین هنر ایرانی است. در واقع عشق و عرفان، را می توان قلب هنر ایرانی دانست كه در آن تمثیل نگین، جنبه زیباشناختی و تمثیل قلب جنبه كاربردی عشق را نشان می دهد. با توجه به نفوذ عمیق باورها و اعتقادات شیعی در زندگی ایرانیان، بخش قابل توجهی از هنر این سرزمین تحت تاثیر این اعتقادات و در جهت اظهار عشق و ارادت به اهل بیت (ع) ایجاد شده و در قالب‌های مختلفی به ویژه هنر شیعی تجلی یافته است.
در ایران نام حسین(ع) با خاطرات، یاد و جان همه عجین است. این امر به خصوص در هر دوران و برای هر نسلی با عبارات و نمادهای خاص خود همراه است. واقعه عاشورا از دیرباز توسط هنرمندان مسلمان در قالب هنر نقاشی تجلی پیدا كرده است. نقاشی عاشورایی از دوران زندیه تا حال، با خلق آثار متنوع از سوی هنرمندان تداوم و گسترش پیدا كرده است؛ از نقاشی‌های پشت شیشه كه قدمت آن‌ها به دوران زندیه باز می‌گردد و متأسفانه نمونه‌های كمی از آن‌ها حفظ شده تا نقاشی قهوه‌خانه‌ای كه برگرفته از حماسه و رزم بود... و تا امروز كه نقاشان مدرن، دنباله‌روی پیشینیان خود برای ثبت واقعه عاشورا هستند.
این حقیقتی انكارناپذیر است كه همه زیبایی در دید و بیان یك نفر محدود نمی شود و اصولاً مضمون عاشورا بیان ها و آثار هنری متفاوت را شكل می دهد. اما به نظر می رسد مثل بسیاری از گونه های هنری، هنر عاشورا نیز دارای ویژگی و نشانه خاص خود است.
در سال های اخیر یا به عبارتی بعد از انقلاب بود كه هنر عاشورایی به عرصه پوستر وارد شد. اولین نمایشگاه هنر عاشورا مربوط به دهه 60 بود و پس از آن متوقف ماند تا این كه در دهه 80 تحركاتی جدید صورت یافت.
شاید از دید عده ای ارائه نمایشگاه هنر عاشورایی یك جور قشری گرایی یا حتی سیاست زدگی در عالم هنر محسوب شود. در واقع بیش از همه، كسی كه به راستی برای اعتلای نام حسین(ع) و از روی عشق كار می كند، می داند كه این امر چندان آسان نیست و از ارائه یك اثر تبلیغی برای یك موسسه یا یك فیلم و ... دشوارتر است؛ حتی چندان هم در گروی اراده فرد نیست.
در یك اثر عاشورایی هنرمند منشوری است كه به قدر ابعاد و شفافیت درونی می تواند گوشه ای از یك حادثه كه عالمیان را به تلاطم افكنده نشان دهد. نمایش عاشورایی نمایش دلدادگی شیرین و فرهاد یا لیلی و مجنون نیست، نمایش واقعه عظیم هستی است كه درك احساس آن برای خود هنرمند و بسیاری از انسان ها دشوار است. هنرمند تنها می كوشد آنچه تاثیر گرفته است را نشان دهد، ولی واقعاً مگر می توان به تمامی عشق را در ظرفی گنجاند. از این روست كه هنرمند عاشورایی می كوشد و برای بیان او شاید انتهایی نباشد. با این همه عظمت كربلا بیش از این هاست و یافتن ظرفی برای بیان آن همیشه ناكافی به نظر می رسد. این حادثه مانند انسانی است كه از كوك 6 ماهه تا پیر سالخورده می تواند خود را در آن منعكس ببیند. آن چنان زمینی و با عظمت است كه تمام آب ها و آتش و خورشید و آسمان و تمام اهل زمین و آسمان در آن شركت دارد. از دیده و نادیده از انسان تا فرشتگان با آن هم آوا می شوند. از این رو یك روز با زبان واقعگرا یا رئال، گاه با زبان سمبل ها و گاهی با ادای كلمات و یادآوری احساسات برانگیخته می توان آن را نشان داد. عاشورا از عرصه حق طلبی های اجتماعی تا عشق و عرفان نویسان ادامه می یابد و قدرت حضور و نمایش دارد. از این رو همگان می توانند چنانچه با صداقت به موضوع نزدیك شوند آن را به نحوی بیان دارند اگرچه شاید به قول برخی امام حسین(ع) نیز باید بخواهد. اما امامان ما آنقدر بزرگوار و بخشنده هستند كه هركس به ایشان نظر كند به او بی نظر نخواهند بود.
به دنبال همین اهداف است كه حوزه هنری انقلاب اسلامی در نظر دارد با هدف بهره مندی از ظرفیت های واقعه كربلا در زمینه خلق آثار تجسمی نهمین سوگواره هنر عاشورایی (پوسترهای عاشورایی) را هم‌زمان با محرم‌ و صفر سال 1437 ﻫ.ق در آبان ماه 1394 ﻫ.ش به صورت بین المللی برگزار نماید.