جریان مستمر فضاسازی هنری در دل جشنواره تئاتر سوره ماه
تاریخ ارسال : 1394/03/05
«جشنواره تئاتر سوره ماه» با یك فعالیت هنری مبتنی بر برنامه نیمی از سال را به برگزاری خود اختصاص می دهد که در آن هنرمندان و مسئولان را درگیر فضای تولید، اجرا و بازبینی آثار نمایشی میكند.
«جشنواره تئاتر سوره ماه» از جمله جشنوارههای تئاتری در كشور است كه مدعی وجود یك برنامهریزی دقیق برای رشد جریان تئاتر در سراسر كشور را دارد. این جشنواره با تجربه 23 دوره برگزاری خود امروز به یكی از نقاط عطف تئاتر جشنوارهای كشور تبدیل شده است. اگر چه عنوان «تئاتر جشنوارهای» در سالهای اخیر بار منفی به خود گرفته و سوءظنهایی را ایجاد كرده است، اما به هر حال در فضایی كه تئاتر آزاد و تولید و اجرای غیر جشنوارهای در كشور ما جایگاه چندان مناسبی ندارد، راهی جز باور به حضور یك جریان موازی با آن با عنوان «تئاتر جشنوارهای» نیست. بنا بر شرایط موجود كه «ضعف تولید و اجرای تئاترغیرجشنوارهای به دلیل كمبود بودجه» مهم ترین شاخصه آن است، راهی به جز عطف نظر به جشنوارههای تئاتری وجود ندارد تا شاید این جریان با حمایتهای نهچندان چشمگیر برخی ارگانها، بتواند از مرگ تولید تئاتر در كشور جلوگیری كند.
با این پیشفرض - که «تئاتر جشنوارهای» وجود دارد و تقریباً یاریرسان جریان كلی تئاتر در كشور است - هدف این نوشتار نگاهی به كاركرد جشنواره تئاتر سوره ماه مبنی بر برنامه و زمانمندی آن است.
جشنواره تئاتر سوره ماه در دو بخش منطقهای و سراسری (كشوری) برگزار میشود. بخش منطقهای از نظر زمانی مقدم بر بخش سراسری است تا آثار برگزیده استانهای مختلف كشور در مرحلهای مقدماتی به رقابت بپردازند و بهترین آثار آن مناطق خود را به بخش سراسری جشنواره برسانند. بدین ترتیب مرحله پایانی این جشنواره در هر دوره میدان رقابتی برای بهترین آثار استانی از سراسر كشور و برگزیدههای تئاتر در تهران - از نگاه داوران این جشنواره - است.
حصول این رقابت برای یك جشنواره از دو وجه حائز اهمیت است، نخست اینكه هنرمندان هر دوره از جشنواره در سطحی كشوری با رقبای خود هماوردی هنری دارند و انگیزه توفیق در این رقابت، سال به سال رشد كیفی آثار هنرمندان سراسر كشور را به همراه خواهد داشت. كما اینكه همه هنرمندان و كارشناسانی كه در چند دوره شاهد كار جشنواره تئاتر سوره ماه بودهاند به این رشد سالیانه در جشنواره اذعان دارند. وجه دیگر این است كه جدای از جدیت هنری كه هر ساله در دل جشنواره رشد میكند، خود فرایند خلق نمایشنامههای ارسالی به جشنواره، بازبینیها، تمرینها و اجراهای منطقهای، رقابت در سطوح استانها و مناطق، بازبینی و داوریهای منطقهای، ارتباطات متعدد هنرمندان و داوران و برگزاركنندگان جشنواره كه در نهایت به اجراها و گزینش آثار موفق در بخش سراسری میشود، فرایندی است كه دستكم 5 ماه طول میكشد و حدود نیمی از سال هنرمندان صاحبنظر تئاتری را درگیر خود میكند. این فرایند از جشنواره تئاتر سوره ماه اتفاقی دامنهدار ساخته كه اثرات آن به طور قطع در تئاتر باقی مانده و میماند.
گروههای هنری در بخش منطقهای جشنواره تئاتر ماه آن گونه كه در فراخوان این جشنواره هم مندرج است، پس از تصویب متون ارسالی در مرحله بازخوانی، با هماهنگی و اطلاع حوزه هنری استان مربوطه، نسبت به تمرین و آمادهسازی نمایش خود اقدام میكنند. این آثار در مرحله بعدی توسط هیئت بازبینی متشكل از دو نفر كارشناس اعزامی از مركز به همراه مسئول واحد هنرهای نمایشی استان مورد بازبینی قرار میگیرند؛ بدین ترتیب برگزیده یا برگزیدهها به جشنواره منطقهای مربوطه معرفی خواهند شد. ضمن اینكه بر مبنای فراخوان كلی جشنواره تئاتر ماه به منظور بالابردن سطح كیفی جشنواره، ملاك انتخاب برای جشنواره منطقهای صرفاً كیفیت آثار و تأیید شورای انتخاب است و هیچ سهمیه مشخصی هم برای استان ها در نظر گرفته نشده است.
آثار برگزیده منطقهای به این ترتیب در مناطق مختلف كشور انتخاب میشوند و برای رقابت نهایی به بخش سراسری راه پیدا میكنند. برگزیدگان نهایی جشنواره تئاتر سراسری سوره ماه از بین برگزیدگان جشنوارههای منطقهای و برگزیدگان تهران كه به طور جداگانه بازبینی شدهاند، انتخاب میشوند.
نگاهی به تقویم برگزاری بخشها و سطوح مختلف این جشنواره هم نشانگر یك نظم زمانی برای حصول بهترین خروجی و از سوی دیگر نمایانگر استمرار فعالیت گروهها و مسئولان تئاتری سراسر كشور است. مهلت ارسال متون به این جشنواره از زمان انتشار فراخوان در بهمنماه سال قبل از برگزاری دوره مدنظر، تا اردیبهشت سال بعد (سال برگزاری دوره مدنظر) خواهد بود. در بیست و چهارمین دوره این جشنواره (امسال) 10 اردیبهشت آخرین مهلت ارسال بود. اعلام نتایج بازخوانی آثار ارسالی تا 16 خردادماه طول میكشد، زمان بازبینی آثار توسط هیئت بازبین از 20 تیر تا 20 مردادماه به طول میانجامد و برگزاری جشنواره مناطق هم در نیمه دوم مرداد و شهریور صورت میگیرد. در پایان هم برگزاری جشنواره سراسری است كه امسال به مدت یك هفته از 11 تا 17 مهرماه در تهران برگزار خواهد شد.
بدین ترتیب ما با یك فعالیت برنامهریزیشده مواجهایم كه حدود نیمی از سال را به خود اختصاص میدهد؛ در این زمان تقریبا طولانی كه هنرمندان و مسئولان را درگیر فضای تولید، اجرا و بازبینی آثار نمایشی میكند، برگزاری تعداد زیادی از نشستها و كارگاههای آموزشی باعث ایجاد فضای آموزشی مبتنی بر نقد و نظر در زمینه تئاتر میشود كه رشد كیفیت هنری تئاتر كشور را تا حد زیادی تضمین میكند. این تعاملات و مبادلات هنری از مهم ترین داشتههای یك جشنواره در هر رشته هنری است كه در جشنواره تئاتر سوره ماه با توجه به بخشهای منطقهای و سراسریاش به بهترین شیوه عملیاتی میشود.
اعتراف به وجوه مثبت یك جشنواره به تنهایی كافی نیست، قطعاً جشنواره تئاتر سوره ماه با همه ارزشهایش نیازمند برخی تحولات است تا بتواند امكاناتش را به حداكثر فعلیت برساند. یكی از این تحولات آن است كه در برگزاری بخش سراسری خود بیش از هر چیز دیگر، حتی بیش از تعیین برگزیدگان این جشنواره، توان خود را معطوف به تعامل و تبادل افكار و نظرات بیشتر هنرمندانی كند كه بهترینهای تئاتر از جای جای كشور هستند و به مدت یك هفته گرد هم جمع شدهاند. این گردهمایی وقتی با همراهی و مدیریت بزرگان تئاتر كشور و پیشكسوتان این حوزه همراه شود، بهترین امكان را برای فعلیتبخشی به استعدادها و ظرفیتهای هنرهای نمایشی ما فراهم میسازد. هیچ چیز به اندازه رسیدن به تعاملی هدفمند در میان صاحبنظران و هنرمندان جوان كشور در حوزه تئاتر نمیتواند بحرانی را كه این هنر در كشور ما با آن مواجه است، برطرف سازد.