فاطمه تسلیم جهرمی؛ گردهمايی شاعران برای شكوفايی ادبيات آيينی يك ضرورت است

تاریخ ارسال : 1391/09/20

برگزیده بخش پژوهش و تحقیق نخستین کنگره شعر آیینی شفق گفت: پرداختن به ادبيات آيينی و مذهبی و خلق شعر آیینی بسيار حساس تر از خلق اثر در ديگر شاخه‌های ادبی به نظر می‌رسد، از این رو حضور و گردهمايی همه ی اصحاب قلم برای شكوفايی ادبيات آيينی يك ضرورت است.
به گزارش روابط عمومی نخستین کنگره شعر آیینی شفق، فاطمه تسلیم جهرمی با اشاره به ضرورت برگزاری شعر آیینی شفق و توجه به بخش تحقیق و پژوهش افزود:  بخش پژوهش می تواند ضمن معرفی الگوهای برتر این گونه شعر و ارائۀ پیشنهاد جهت بهبود کیفیت شعر آیینی به افزایش تمایل شاعران و علاقه مندان برای ورود به این حوزه می انجامد. همچنین پژوهش در حوزۀ ادبیات آیینی می تواند سبکها، جریانها، دلایل رشد و ویژگی های هر دورۀ شعر آیینی را به صورت علمی نشان دهد.
وی با اشاره به پژوهش های  انجام شده در زمینه شعر و ادبیات آیینی افزود: در دورۀ صفویه ما کتابی به نام «مجالس المومنین» داریم که در یکی از مجلدات آن اطلاعات قابل توجهی دربارۀ مناقبیان و شاعران آیینی ماقبل و همزمان خود ارائه داده است؛ اما در ادبیات معاصر پژوهش¬های خوبی در زمینه ادبیات آیینی در دانشگاه ها به صورت مقاله و پایان نامه تالیف می شوند؛ اما اغلب آنها به دلیل عدم حمایت منتشر نمی شوند.
نویسنده کتاب «کاریکلماتورنویسی در گسترۀ ادبیات فارسی» در ادامه افزود: از دیگر سو کتابهایی چون تفکر شیعی، تفکر صفوی و سیمای مهدی موعود در ادبیات فارسی، گنج گوهر و ... منتشر شده که می تواند راه را برای سایر افرادی که قصد پژوهش در زمینه¬های ادبیات آیینی دارند، روشن کند. روی هم رفته تحقیق های خوبی در زمینه ادبیات آیینی در ایران داشته ایم هر چند این امر نمی تواند بهانه ای برای عدم آفرینش پژوهشهای تازه در این باره باشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه به تحقیق و پژوهش در زمینه شعر آیینی اظهارداشت: به هر حال این جریان شعری با اوج و فرودهایی از گذشته تاکنون در ادبیات فارسی وجود داشته، مثلاً اوج قوت این نوع شعر در عهد صفویه و دورۀ انقلاب است. در دوران صفویه شاعران به دلیل رسمی شدن مذهب تشیع و البته در جستجوی یافتن مضامین تازۀ شعری به این نوع ادبیات رسیدند و آن را گسترش دادند و در دورۀ معاصر به دلیل پیروزی انقلاب اسلامی و رشد و تکامل باورهای دینی و مذهبی. البته نمودها، دلایل، سبک، تحول محتوا و معانی، شاخه¬ها، عناصر و ادیبان ادبیات آیینی ایران چنان که بایسته است، شناخته نشده و همین امر ضرورت تحقیق راجع به شعر آیینی را نمایان می¬سازد.
وی ادامه داد: همچنین توجه به این موضوع ضروری است که ادبیات آیینی مقوله ای چند وجهی است، بخشی از آن به مداحی، تعزیه، مجالس عزاداری و روضه خوانی و... ارتباط می یابد که متعلق به حوزۀ علوم اجتماعی و مردم شناسی است و این خود یکی دیگر از ضرورت های تحقیق در این باره است.
برگزیده بخش پژوهش و تحقیق نخستین کنگره شعر آیینی شفق با تاکید بر اینکه قطعا شعر موفق بدون نقد معنا نخواهد یافت، گفت: نقد شعر می تواند باعث گسترش افق دید، آشنایی با نمونه های عالی گذشته، ارائۀ راه حل ها و پیشنهادهای تازه، تحلیل نقاط قوت و ضعف شاعران و معرفی دوره های ادبی و موارد متعدد دیگری شود.
تسلیم جهرمی با اشاره به اینکه در بسیاری از شعرهای رسمی زمینی کردن بیش از حد مفاهیم آیینی و بزرگان و ائمه به بهانۀ برقراری ارتباط و صمیمیت با مخاطب، باعث پایین آمدن ارزش اشعار شده است، افزود: اما در بخش مردمی و غیر رسمی شعر آیینی یعنی مداحی ها و در مواردی تعزیه ها، تقلید، خرافه گرایی و اغراق در ابراز ارادت یا مقام رفیع ائمه و وقایع مذهبی دیده می شود.
وی با تاکید بر اینکه آموزش شاعران متخصص و متعهد در حوزه ادبیات آیینی و تعزیه می‌تواند از ورود بدعت‌ها و خرافات جلوگیری کند، ادامه داد: همچنین شاعران آیینی برای شكوفايی این گونه شعر بايد به كشف جنبه¬های تازه و نو این جریان شعری بپردازند و از پرداختن به مضامین کهنه و تكراری و مشابه پرهيز كنند. همچنین تحليل مفاهيم مذهبی و پیامهای انسانی دین در شعر آیینی بسيار كم است و اغلب شاعران بيشتر به جنبه‌های عاطفی و ابراز عشق و ارادت در مولودی ها و سوگواره ها پرداخته اند.
تسلیم جهرمی با اشاره به تفاوت شعر آييني گذشته و امروز گفت: در گذشته این نوع شعر بیشتر متوجه ادبیات ماتمی و مولودی و ابراز ارادت  بوده؛ اما امروزه جنبه های مختلف این گونه ادبیات چون تحلیل پیام های عالی انسانی، بعد عرفانی، نگاه عالمانه و تحلیل وقایع مهم مذهبی گسترش یافته است.
وی با اشاره به تاثیر شعر آييني بر روی جریان شعری کشور افزود: اگر بخواهیم ادبیات انقلاب اسلامی را از نظر جریان یا محتوا بررسی کنیم بدون شک یکی از جریانهای مهم و گستردۀ آن شعر آیینی است؛هر چند شاید بهتر بود به جای ادبیات آیینی از اصطلاحاتی معادل یا شبیه به ادبیات دینی، مذهبی یا اسلامی بهره گرفته می شد زیرا اصطلاح آیین می تواند در برگیرندۀ تمام آیینها و فرهنگ و رسوم باشد و از دیگر سو برخی از شاخه های مطرح شده برای آن چون ادبیات عرفانی یا تعلیمی در واقع خود گونه های مستقلی هستند که در ارتباط با این نوع ادبیاتند که شاید بهتر باشد زیر مجموعۀ ادبیات آیینی قرار نگیرند.
وی با اشاره به راه های گسترش شعر آیینی در جامعه افزود: بهره گیری از متخصصان، پیشروان و نظریه پردازهای ادبیات آیینی، ورود ادبیات آیینی از طریق دانشگاه ها با برپایی منسجم مجامع و کنگره های علمی و در سایر سطوح از طریق شب شعرها، چاپ و توزیع نمونه های موفق آثار در حوزه ادبیات آیینی، برگزاری جشنواره¬های ادبی و نقد منصفانه و همه جانبۀ شاعران را از راه های گسترش این گونه از شعر است.
تسلیم جهرمی آگاهی و عمیق شدن را از جمله وظایف یک شاعر در قبال کشور ش دانست و اظهارداشت: بدون شک وظیفۀ شعر آگاهی دادن و عمیق شدن است؛ اما ابتدا باید جایگاه اجتماعی شاعر و نقش او را در کشور بررسی کنیم و سپس به دنبال تعیین وظیفه برای او باشیم. اغلب شاعران امروز کشور ما به شاعری به عنوان یکی هنر می نگرند؛ اما برخلاف سایر هنرها از مواهب آن بی نصیب مانده اند. کدام شاعر امروز را می شناسید که پیشه اش شاعری باشد؟ در حالی که در گذشته و حتی در برخی از کشورها چنین است. هرگاه توانستیم برای این سوال پاسخ قانع کننده ای بیابیم آنگاه خود به خود وظیفه شاعر در کشور هم مشخص خواهد شد.