فریبا یوسفی: هشدار دهی جشنواره ها به شاعران تأثیر مفیدی بر جریان شعر دارد
تاریخ ارسال : 1394/06/21
فریبا یوسفی از شاعران مطرح کشورمان به تازگی یادداشتی را پیرامون جشنواره شعر و داستان جوان سوره به رشته تحریر در آورده است که در ادامه با هم آن را می خوانیم.
شعر جوانِ امروز با سرعتی که ویژۀ جوان است و با پویایی و نوجویی به پیش میرود. شکی نیست شاعر همیشه چشم تیزبین و شامۀ حساس اجتماع است و حواس او بیشتر متوجه ریشهها و دقایق و ظرایف پدیدههاست، بنابراین با روزآمد کردن تکنیکها و به کارگیری صحیح فنون شعر، میتواند خلاقانهتر شعر بسراید و این خلاقیت اگر در ذائقۀ عمومی نفوذی بیشتر داشته باشد و مخاطبان شعر را با قوت بیشتری جلب کند، شاعر به ماندگاری شعر خود نزدیکتر شده است.
هر اثر هنری، به هرحال علاوه بر آن که حرف روزگار خود است، به اتصالهای فطری انسانها، فارغ از مرزهای زمان و مکان نیز نظر دارد بنابراین ماندگاریش معطوف به پیوندهای محکمش با ریشهها و اصالتهاست. روزگار ما، خواه ناخواه، عصر دورشدن از استحکامها و ناگزیر، قرارگرفتن در جریان شتابناک سرعتمندی و گذار است. دوران بهره بردن از «یکبار مصرف«های سست و ناماناست. این بهرهمندیهای ناچار و ظاهراً بهصرفه، علاوه بر فراگیرشدن در اشیاء و لوازم مادی زندگی، لاجرم، در روحیات آدمی نیز موثر بوده است و گرچه نباید، اما این پاره از شعر سهراب، خودنمایی روزافزونی یافته است که «عبور باید کرد، و گاه از سر یک شاخه توت باید خورد...» و شعر را که زادۀ اندیشه و احساس پخته و سخته است، ناخواسته به سمتی سوق میدهد که گویی پدر و مادری نوبالغ، به تولید انبوه فرزندانی کژ و مژ و کمالنیافته پرداختهاند. گاهی کثرت این نقصها آنقدر عادی جلوه میکند که گویی دیگر هیچ چشمی در انتظار تولد فرزند کامل و بینقص نیست. گویی انتظارها به همین مقدار بسنده کردهاند و ذوق و توقع مخاطب به همین که هست رضایت داده است.
فارغ از این نوع نگرشِ سختگیرانه که با توجه به سابقۀ درخشان ادبیات کهن فارسی، متوقعانه و واقعبینانه است و یادآور این شعر روشنگر استاد شفیعی کدکنی است که «ای شعر پارسی که بدین روزت اوفکند...»، نگاهی ساده و پذیرنده و سهلگیرانه نیز به شعر وجود دارد. نگاهی که با درنظر گرفتن طیف رو به گسترش جوانان شاعر، و با توجه به دسترسیهای سهل و سریع به مخاطب، و نیز سهلالوصول بودن اخبار آفرینشهای ادبی روز جهان، سرعت یافتن سرایش شعر و در اختیار مخاطب قرارگرفتن آن را موجه جلوه میدهد. این سرعت، بیشک، بیآفت و آسیب نیست. شعرهای خوب و قابل قبول بسیاری که از جوانان خلاق به دست مخاطبان شعر میرسد نشان از توانایی آنان دارد اما متاسفانه، هر شعر خوب، ناخودآگاه به سرعت مورد تقلید قرار میگیرد و بلافاصله، انبوهی از مشابههای گاه ضعیفتر و گاه بهتر، روانۀ میدان پرتاخت و تاز شعر میشوند. این شعرها تقریباً از فضای فکری، زبانی، عاطفیِ یکنواختی بهره میبرند و گاهی آنقدر حول محورهای مشابهی میگردند که نمیتوان تفاوتی میان سرایندههای آن شعرها جست. تمرین و ممارست در شعر خوب است اما گاهی به نظر میرسد بعضی شاعران آنقدر از مشقهای خود شگفتزده میشوند که فراموش میکنند شعر چه خاصیتهای ویژهای باید داشته باشد، و همان مشقها را عرضه میکنند. در پی ارائه فراوان و سریعِ چنین شعرهایی، سلیقۀ مخاطب غیرحرفهای شعر هم با همین کمها، ساخته میشود و این روند ناصحیح، در همین مسیر ادامه مییابد.
جشنوارهها اگر حکم روشنگری راه و هموارسازی آن را برای جوانان نداشته باشند و اگر در این مسیر، ضمن امیدبخشیدن به شاعران، بیمدهنده و هشداردهندۀ خوبی برای آنان نباشند، تأثیر مفیدی بر جریان شعر روز نخواهند داشت.
سیر اجرایی و هدفگذاریهای سیزدهمین جشنواره شعر و داستان جوان سوره نشان میدهد، در این دوره با نگاهی دقیق و دلسوزانه به ادبیات، ضمن بررسی آفتها و آسیبهای احتمالی، در جهت رفع آنها گامهای مفیدی برداشته شده است که از آن جمله است؛ توجه بیشتر به ارائۀ اثر در مراسم اختتامیه جشنواره و نیز انتخاب تعداد بیشتری از آثار قابل قبول و برگزیده اعلام شدن آن آثار در یک سطح ارزشی.